ΚΕΦΑΛΑΙΟ XVIII — ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Η βροχή είχε πάψει να πέφτει με ορμή, μα εξακολουθούσε να ανασαίνει στις υδρορροές, στα χαμηλά φύλλα του πάρκου και στις ρωγμές του πεζοδρομίου. Η οδός Paix Glorieuse, ξεπλυμένη ως το κόκαλο, δεν έμοιαζε πια με δρόμο. Έμοιαζε με μια μακριά μαύρη ουλή, ξαναραμμένη από τις τρεμάμενες αντανακλάσεις των φανοστατών.

Ο Damien παρέμενε καθισμένος στο διαμέρισμα, αδειασμένο από τα φαντάσματά του. Η βαλίτσα ανοιχτή στα πόδια του. Το άχρηστο περίστροφο, ακόμη τυλιγμένο σε μια πετσέτα. Όλα είχαν ξαναπεράσει μπροστά του. Όλα είχαν ανασκαφεί σαν άρρωστη γη. Nielle, Mylène, Lysianne, Marilyn, Bichoune, οι Brouillette, τα βήματα στη σκάλα, οι φωνές από τον τρίτο, τα χαμένα χρόνια: τόσα πρόσωπα, τόσοι πυρετοί, τόσα θραύσματα που πίστευε πως επιτέλους είχε αποθέσει μπροστά του.

Ανάσαινε δύσκολα, μα ανάσαινε.

Αυτό αποκαλούσε τώρα νίκη.

Μια ριπή αέρα ανασήκωσε το παράθυρο που δεν είχε κλείσει καλά. Χαρτιά τρεμόπαιξαν πάνω στο τραπέζι. Η πρωινή εφημερίδα, γλιστρημένη κάτω από την πόρτα σύμφωνα με μια ανώνυμη συνήθεια της γειτονιάς, άνοιξε απότομα σαν στόμα που είχε μείνει υπερβολικά καιρό κλειστό. Η πρώτη σελίδα ανασηκώθηκε κι ύστερα ξανάπεσε, προσφερόμενη στα μάτια του.

Ο DAMIEN D. ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΩΣ Ο ΦΕΡΟΜΕΝΟΣ ΥΠΑΙΤΙΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΕΝΟΣ ΑΣΤΕΓΟΥ ΤΗ ΝΥΧΤΑ ΤΗΣ ΒΡΟΧΗΣ

Ένας άντρας χωρίς μόνιμη κατοικία, που βρέθηκε νεκρός σε έναν μικρό δρόμο κατοικιών του Centre-Sud, φέρεται να παρασύρθηκε από αυτοκίνητο κατά τη βίαιη νεροποντή της Τρίτης το βράδυ. Σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία της έρευνας, ο οδηγός φέρεται να συνέχισε την πορεία του χωρίς να προσφέρει βοήθεια στο θύμα.

Ίχνη μπογιάς, η κατάθεση ενός οδηγού ταξί καθώς και ορισμένες μαρτυρίες που συγκεντρώθηκαν στη γειτονιά φαίνεται πως επέτρεψαν στους ερευνητές να εντοπίσουν ένα Ford που ανήκε στον Damien D., πρώην κάτοικο της περιοχής. Την ώρα που η εφημερίδα πήγαινε στο τυπογραφείο, δεν είχε απαγγελθεί καμία επίσημη κατηγορία. Η αστυνομία δηλώνει, ωστόσο, ότι έχει ταυτοποιήσει τον φερόμενο ως υπαίτιο οδηγό και επιθυμεί να τον ανακρίνει χωρίς καθυστέρηση, προκειμένου να εξακριβώσει τις ακριβείς συνθήκες του τραγικού περιστατικού.

Το θύμα, ένας άντρας περίπου πενήντα ετών, δεν είχε ακόμη ταυτοποιηθεί επισήμως την ώρα που η εφημερίδα πήγαινε στο τυπογραφείο. Οι αρχές πιστεύουν, ωστόσο, ότι επρόκειτο για έναν άστεγο γνωστό στους καταστηματάρχες της περιοχής, τον οποίο έβλεπαν συχνά κοντά στο πάρκο που εκτείνεται κατά μήκος της οδού Paix Glorieuse.

Ο Damien διάβασε τον τίτλο μία φορά. Ύστερα δεύτερη. Την τρίτη, οι λέξεις έπαψαν να είναι λέξεις. Έγιναν κομμάτια πυρακτωμένου μετάλλου που κάποιος τού έσπρωχνε αργά κάτω από το δέρμα.

Το βράδυ της βροχής.

Το Ford.

Ο υπόκωφος κρότος.

Εκείνη η σκιά που είχε αρνηθεί να δει.

Έφερε το ένα χέρι στο στόμα. Δεν βγήκε τίποτε. Ούτε κραυγή, ούτε προσευχή, ούτε βρισιά. Μόνο μια σύντομη, σχεδόν ντροπιασμένη εκπνοή, η ανάσα ενός ανθρώπου που η αλήθεια μόλις είχε προφτάσει χωρίς να χρειαστεί να τρέξει.

— Όχι… μουρμούρισε. Όχι. Όχι αυτό.

Μα η μνήμη, που όλη τη νύχτα τού είχε χρησιμεύσει ως θέατρο, δικαστήριο, βωμός και ομαδικός τάφος, αυτή τη φορά αρνήθηκε να τον υπακούσει. Δεν συγκατατέθηκε πια στην αισθητική του πόνου. Του επέβαλε τη βίαιη ξηρότητα του γεγονότος.

Είχε βάλει όπισθεν.

Είχε χτυπήσει.

Είχε συνεχίσει.

Ξαναείδε τη βροχή πάνω στο παρμπρίζ, τους υαλοκαθαριστήρες που δεν προλάβαιναν, τους πνιγμένους προβολείς, τον δρόμο μεταμορφωμένο σε τούνελ από μαύρο νερό. Ξαναείδε το ίδιο του το πρόσωπο στον καθρέφτη οπισθοπορείας που δεν είχε κοιτάξει. Ξαναείδε τη σκιά. Ή μάλλον την εκούσια απουσία της σκιάς. Γιατί την είχε δει. Όχι αρκετά για να ξέρει. Αρκετά ώστε να μην μπορεί πια να ισχυριστεί πως δεν ήξερε τίποτε.

— Πέρασα έναν άνθρωπο για αντικείμενο.

Η τόσο απλή φράση τον αηδίασε περισσότερο από όλες τις παλιές του ρητορείες. Σε όλη του τη ζωή είχε μεταμορφώσει γυναίκες σε μούσες, γειτόνισσες σε οπτασίες, σιωπές σε μηνύματα, αρνήσεις σε πεπρωμένα. Και τώρα, στην πιο πραγματική στιγμή της ζωής του, είχε κάνει το αντίστροφο: είχε μεταμορφώσει έναν άνθρωπο σε πράγμα.

Είχε πιστέψει πως είχε έρθει εδώ για να αποσπάσει τη Nielle από τον ίδιο του τον εαυτό. Να την ξεριζώσει. Να την εκδιώξει από τη μνήμη του όπως διώχνει κανείς έναν πυρετό, όπως παραιτείται από μια ψευδαίσθηση που έχει γίνει υπερβολικά επικίνδυνη. Μα όσο περισσότερο προσπαθούσε να τη σβήσει, τόσο εκείνη ξανάπαιρνε μορφή με αμείλικτη ακρίβεια.

Η Nielle δεν ήταν πια απλώς μια γυναίκα. Είχε γίνει το μυστικό δωμάτιο της ψυχής του. Μια φωνή, ένα άρωμα, μια σιλουέτα στη σκάλα, μια ανάσα από πάνω του, και ολόκληρο το είναι του είχε ανατραπεί. Την είχε αγαπήσει μ’ έναν αδύνατο έρωτα, δυσανάλογο, σχεδόν τερατώδη από τόση μοναξιά. Έναν έρωτα που δεν είχε κατορθώσει να γίνει σάρκα, που δεν είχε βρει θέση στην πραγματικότητα και που, επειδή δεν είχε βιωθεί, είχε μετατραπεί σε εσωτερική θρησκεία.

Την είχε αγαπήσει προτού καν τη γνωρίσει πραγματικά. Αυτό ήταν που τον καταδίκαζε. Είχε αγαπήσει την οπτασία πριν από τον άνθρωπο, το σημάδι πριν από το πρόσωπο, το όνειρο πριν από τη γυναίκα. Είχε αγαπήσει τα βήματά της στο ταβάνι, τις σιωπές του διαμερίσματός της, τη μουσική που ξέφευγε από τα παράθυρά της, τα αρώματα που κατέβαιναν τη σκάλα πριν από εκείνη. Είχε αγαπήσει όσα εκείνη δεν ήξερε πως του έδινε. Είχε αγαπήσει όσα ποτέ δεν του είχε υποσχεθεί.

Κι όμως, ακόμη κι έχοντας καταλάβει όλα αυτά, δεν μπορούσε να τη μειώσει σε μια ψευδαίσθηση. Η Nielle είχε υπάρξει. Είχε ανασάνει από πάνω του, είχε περπατήσει στην αυλή, είχε μιλήσει, γελάσει, υποφέρει, ζήσει. Δεν ευθυνόταν για τον νοσηρό καθεδρικό ναό που εκείνος είχε χτίσει γύρω από το όνομά της. Μα αυτό το όνομα, μέσα στο μυαλό του, είχε πάρει τη θέση των πάντων: της ομορφιάς, της ενοχής, της αναμονής, της απουσίας, της αδύνατης άφεσης.

Την είχε αγαπήσει όπως αγαπούν μερικές φορές οι χαμένοι άνθρωποι: όχι για να ευτυχήσουν, αλλά για να δώσουν ένα όνομα στην άβυσσό τους. Την είχε αγαπήσει ενάντια στον ίδιο του τον εαυτό, ενάντια στη Mylène, ενάντια στη Marilyn, ενάντια στη συνηθισμένη ζωή, ενάντια στον χρόνο. Την είχε αγαπήσει ώσπου να συγχέει την πραγματική γυναίκα με το ονειρικό πλάσμα που είχε σμιλέψει μέσα στις νύχτες του.

Την είχε αγαπήσει και ενάντια στον θάνατο. Ίσως αυτό να ήταν το πιο τρομερό. Η Nielle υπήρξε, όλα εκείνα τα χρόνια, η φανταστική απόδειξη πως δεν είχε τελειώσει εντελώς. Όσο μπορούσε να υποφέρει εξαιτίας της, όσο μπορούσε να καλεί το πρόσωπό της στη μνήμη του, όσο μπορούσε να ξανανοίγει εκείνη την πληγή με την ακρίβεια ιερέα που ξανανάβει ένα κερί, πίστευε πως ήταν ακόμη ζωντανός. Ο έρωτάς του δεν υπήρξε μονάχα πάθος. Υπήρξε το τελευταίο του σύστημα επιβίωσης.

Και τώρα, στο τέλος αυτής της διάβασης, καταλάβαινε πως ποτέ δεν είχε θελήσει πραγματικά να ξεχάσει τη Nielle. Είχε θελήσει να λυτρωθεί από τον πόνο τού να την αγαπά. Τρομερή διαφορά. Γιατί ο ίδιος ο έρωτας παρέμενε άθικτος, θαμμένος κάτω από τα συντρίμμια, σαν χόβολη που αρνείται να σβήσει.

Η εφημερίδα έτρεμε ανάμεσα στα χέρια του. Ο άστεγος, η βροχή, το αυτοκίνητο, ο χτύπος, το όνομα του φερόμενου ως υπαίτιου οδηγού: όλα αυτά ανήκαν στον πραγματικό κόσμο. Μα η Nielle ανήκε σ’ εκείνη την απέραντη και πιο αδυσώπητη επικράτεια όπου ο Damien είχε πάντοτε ζήσει. Ήταν το έγκλημά του χωρίς εμφανές θύμα, το θαύμα του χωρίς σωτηρία, ο ιδιωτικός του ουρανός και η προσωπική του κόλαση.

Σηκώθηκε. Τα πόδια του έτρεμαν. Θέλησε να πάει προς την πόρτα, προς τον δρόμο, προς την αστυνομία, προς οποιαδήποτε μορφή λογοδοσίας. Μα το διαμέρισμα άρχισε να γυρίζει γύρω του. Οι τοίχοι, εκείνοι οι βουβοί συνένοχοι των αναμνήσεών του, του επέστρεφαν τον αντίλαλο των ίδιων του των διχασμών.

Ο Damien θυμήθηκε εκείνον τον παλιό πειρασμό, ίσως παλιότερο ακόμη και από τη Nielle: τον πειρασμό να υψωθεί πάνω από τον εαυτό του, να μεταμφιεστεί σε σημάδι, σε εκλεκτό, σε ιερό θύμα. Τις νύχτες του που ήταν πιο φουσκωμένες από έπαρση και καπνό, είχε ονειρευτεί να είναι κάτι περισσότερο από άνθρωπος. Όχι ένας απλός αποτυχημένος καλλιτέχνης. Όχι ένας σύζυγος που το έβαζε στα πόδια. Όχι ένας αδέξιος πατέρας. Όχι ένας μικρός πληγωμένος ονειρευτής. Όχι. Κάτι μεγαλύτερο, πιο επικίνδυνο, πιο παράλογο.

— Θα σε μάγευε το χάρισμα ενός Χριστού, ακόμη κι αν ήταν ανώνυμος; είχε κάποτε ρωτήσει την απουσία της Nielle.

Η φράση επέστρεψε με επαίσχυντη ακρίβεια. Την είχε σκεφτεί, γράψει ή ζωγραφίσει, δεν είχε σημασία. Του ανήκε. Δικά του ήταν και εκείνα τα γελοία ονόματα: Petrus Romanus, Kristos Anonymus, προφήτης της πλάκας ή αντίχριστος δωματίου. Μέσα στις πλάνες του, είχε αναρωτηθεί αν έπρεπε να σώσει κάποιον, να ανατρέψει τον Θεό, να τιμωρήσει τον ουρανό, να γονιμοποιήσει τα σύμβολα, να ξαναβάψει τον κόσμο με χρώματα βλασφημίας.

Θυμήθηκε την τοιχογραφία. Τις κόκκινες πιτσιλιές. Το δωμάτιο που βρομοκοπούσε μπογιά. Τη Marilyn μεταμορφωμένη σε Μαρία Μαγδαληνή, το δικό του προφίλ στεφανωμένο από την παραφροσύνη. Θυμήθηκε εκείνη τη φράση, ακριβέστερη απ’ όσο είχε θελήσει: «Ομολογώ μια συνειδητή τάση προς την ψυχική διάλυση». Όχι μια επιστημονική διάγνωση, αλλά το άσεμνο κάλεσμα του διχασμού· η νοσηρή επιθυμία να βυθιστεί αρκετά βαθιά στην τρέλα ώστε να μεταβάλει την αντίληψή του για τον κόσμο — και, από έπαρση, τον ίδιο τον κόσμο.

Κανείς δεν πιστεύει τους τρελούς. Αυτό ακριβώς τον είχε γοητεύσει. Μέσα σ’ εκείνη τη γενική άρνηση είχε βρει μια ντροπιαστική ελευθερία. Αφού κανείς δεν τον έπαιρνε στα σοβαρά, μπορούσε να φαντάζεται τα πάντα. Αφού κανείς δεν τον ακολουθούσε, μπορούσε να πιστεύει πως ο ουρανός προπορευόταν. Αφού κανείς δεν τον αγαπούσε όπως απαιτούσε, μπορούσε να αυτοανακηρυχθεί μάρτυρας του έρωτα.

Μα ο άστεγος δεν ανήκε στον κόσμο των συμβόλων.

Ένας άνθρωπος είχε πεθάνει.

Καμιά εσωτερική δίκη, καμιά αγόρευση γελωτοποιού, κανένα ουράνιο δικαστήριο δεν μπορούσε να τον αθωώσει. Κι όμως, από παλιό αντανακλαστικό, ένιωσε τον πειρασμό να συγκαλέσει το φανταστικό δικαστήριο.

— Κύριε δικαστά! Κυρίες και κύριοι ένορκοι! Κοιτάξτε προσεκτικά τον πελάτη μου. Μοιάζει πράγματι ένοχος; Τα μαλλιά του, η γενειάδα του, τα καμένα μάτια του, το δέρμα του κιτρινισμένο από τον καπνό, η όψη ξεπεσμένου προφήτη… όλα αυτά δεν συνηγορούν ήδη υπέρ του ακαταλόγιστου;

Διέκοψε ο ίδιος τον εαυτό του μ’ ένα ξερό γέλιο. Το γέλιο δεν κράτησε. Του έκοψε τον λαιμό.

— Όχι. Αυτή τη φορά, όχι.

Δεν θα υπήρχε αγόρευση. Κανένας Kristos Anonymus. Κανένας Petrus Romanus. Κανένας κουρασμένος αντίχριστος, κανένας ευνούχος Χριστός, κανένας διακριτικός ζιγκολό του Ευαγγελίου, κανένας εξαθλιωμένος βασιλιάς, κανένας γελωτοποιός του βασιλιά σωσμένος από την αγάπη των φτωχών. Όλοι αυτοί οι χαρακτήρες, αυτές οι μεταμφιέσεις του εγώ, αυτές οι θρησκευτικές πανοπλίες, σωριάζονταν γύρω του με τον μουσκεμένο ήχο παλιού χαρτονιού.

Ήταν απλώς ο Damien.

Ο Damien που είχε κλάψει μέσα στη βροχή.

Ο Damien που δεν είχε κοιτάξει πίσω του.

Ο Damien που, πηγαίνοντας να σώσει την ψυχή του, ίσως είχε πάρει την ψυχή κάποιου άλλου.

Τότε ο διχασμός που άλλοτε είχε αναζητήσει, προκαλέσει, σχεδόν φλερτάρει, δεν του φάνηκε πια σαν πύλη προς το μεγαλείο, αλλά σαν μια κοινή ρωγμή απ’ όπου ο άνθρωπος δραπετεύει από τις πράξεις του. Κατάλαβε την αποκρουστική ευκολία τού να λέει κανείς πως είναι διπλός: εκείνος που χτυπά, εκείνος που δεν ξέρει· εκείνος που αγαπά, εκείνος που καταστρέφει· εκείνος που ονειρεύεται, εκείνος που σκοτώνει· εκείνος που πιστεύει πως είναι Χριστός, εκείνος που εγκαταλείπει ένα σώμα στον δρόμο.

Δεν ήθελε πια αυτή την ευκολία.

Η εφημερίδα γλίστρησε από τα χέρια του. Στην ανοιχτή σελίδα, ο τίτλος παρέμενε ευανάγνωστος, τεράστιος, σχεδόν ζωντανός. Η βροχή, που χτυπούσε ξανά κατά ριπές το παράθυρο, έμοιαζε να θέλει να ξεπλύνει το μελάνι. Δεν τα κατάφερνε.

Ο Damien έσκυψε, μάζεψε την εφημερίδα και την ακούμπησε στο τραπέζι με τελετουργική βραδύτητα. Πήγε προς τη βαλίτσα. Το περίστροφο ήταν εκεί, ένα μικρό κρύο ζώο, ακόμη σπαργανωμένο μέσα στην πετσέτα του. Το κοίταξε πολλή ώρα. Η παλιά λύση. Η φορητή μαύρη τρύπα. Η εύκολη έξοδος μεταμφιεσμένη σε τραγωδία.

— Αν πέθαινα τώρα, θα ήταν σαν να συνέχιζα να ονειρεύομαι, είπε.

Έκλεισε ξανά τη βαλίτσα χωρίς να το αγγίξει άλλο.

Μια απέραντη κούραση έπεσε στους ώμους του, μα αυτή τη φορά δεν είχε τίποτε το λυρικό. Δεν ήταν η κόπωση του πληγωμένου ποιητή ούτε εκείνη του εραστή ενός αδύνατου έρωτα. Ήταν η γυμνή κόπωση του ανθρώπου που θα έπρεπε να λογοδοτήσει. Στην αστυνομία. Στους ζωντανούς. Στους νεκρούς. Κυρίως στον ίδιο του τον εαυτό, εκείνον τον αμείλικτο μάρτυρα του οποίου πάντα κατάφερνε να αποσπά την προσοχή με εικόνες.

Πήρε το παλτό του. Στην εσωτερική τσέπη, τα δάχτυλά του βρήκαν μια παλιά φωτογραφία της Nielle. Την έβγαλε και την κοίταξε χωρίς πυρετό. Το πρόσωπο που τον είχε στοιχειώσει επί χρόνια τού φάνηκε ξαφνικά να ανήκει σε μια άλλη θρησκεία, σε μια προσωπική αίρεση της οποίας μόλις είχε αποκηρύξει τα δόγματα.

Δεν έφταιγε εκείνη.

Δεν τον είχε σώσει.

Δεν ήταν εκείνη που τον είχε καταστρέψει.

Είχε ζήσει.

Αυτό αρκούσε.

— Τι απομένει από σένα; ρώτησε τη φωτογραφία.

Τίποτε δεν απάντησε. Και αυτή η σιωπή, για πρώτη φορά, δεν είχε τίποτε το σκληρό.

Θα ήθελε να της ζητήσει συγχώρεση. Όχι επειδή την είχε αγαπήσει — το να αγαπά κανείς, ακόμη και άσχημα, δεν είναι πάντοτε έγκλημα — αλλά επειδή την είχε φυλακίσει μέσα στο παραλήρημά του. Την είχε κάνει ναό, πληγή, απόδειξη, καταδίκη. Σχεδόν ποτέ δεν της είχε επιτρέψει να είναι απλώς μια γυναίκα, με τις συνηθισμένες της μέρες, τις στιγμές αδιαφορίας της, τις αδυναμίες της, τις επιθυμίες της που εκείνος αγνοούσε.

— Σε ονειρεύτηκα υπερβολικά, μουρμούρισε.

Αυτή η φράση τού φάνηκε πιο αληθινή από όλες τις άλλες. Δεν είχε αγαπήσει υπερβολικά τη Nielle. Την είχε ονειρευτεί υπερβολικά. Και μέσα σ’ εκείνο το ξεχείλισμα ονείρου είχε χάσει το μέτρο του πραγματικού. Είχε μπερδέψει τον έρωτα με τη λατρεία, την αναμονή με την αφοσίωση, τον πόνο με το βάθος. Είχε πιστέψει πως η ένταση έδινε δικαιώματα. Δεν έδινε κανένα.

Ακούμπησε τη φωτογραφία πάνω στην εφημερίδα, κάτω από τον τίτλο. Ο παλιός έρωτας και το καινούργιο έγκλημα αγγίχτηκαν χωρίς να καταλαβαίνουν το ένα το άλλο.

Ύστερα κατευθύνθηκε προς τη σκάλα.

Κάθε βήμα τού κόστιζε. Ο διάδρομος απλωνόταν μπροστά του. Η κουπαστή κυμάτιζε μέσα στο μισοσκόταδο. Στην κορυφή της σκάλας, ο Damien σταμάτησε. Το φθαρμένο ξύλο κατέβαινε μπροστά του, σκοτεινό, στενό, σχεδόν ρευστό.

Ακούμπησε το χέρι στην κουπαστή.

— Θα πάω, είπε.

Σε ποιον μιλούσε; Στον άστεγο; Στη Nielle; Στο παιδί που υπήρξε; Στον ανώνυμο Χριστό που επιτέλους έδιωχνε από μέσα του; Δεν ήξερε.

Μια βίαιη ναυτία ανέβηκε στον λαιμό του. Το πλατύσκαλο έγειρε. Οι τοίχοι πλησίασαν. Το πρώτο σκαλοπάτι χάθηκε από τα μάτια του.

Ο Damien προσπάθησε να κρατηθεί. Δεν πρόσεξε πως ένα από τα κορδόνια του είχε λυθεί.

Όταν θέλησε να προχωρήσει το πόδι του, το κορδόνι που σερνόταν πιάστηκε κάτω από το άλλο του παπούτσι. Η κίνησή του κόπηκε απότομα. Το πόδι του δεν βρήκε στήριγμα.

Έπεσε.

Ο ώμος του χτύπησε στον τοίχο. Το χέρι του άρπαξε το κενό. Το κρανίο του χτύπησε σ’ ένα σκαλοπάτι, ύστερα σ’ ένα άλλο, πριν συντριβεί στη βάση της σκάλας με έναν υπόκωφο κρότο.

Ύστερα απ’ αυτό, τίποτε.

Έξω, ο ουρανός ξανάρχισε να βρέχει.

--------------- ΤΕΛΟΣ ---------------

Αρχή »