„Zastanawiam się, czy wszyscy umieramy, o czymś zapomniawszy” — usłyszał własną myśl Henri Toutrec, patrząc na przelatujące niżej stado kaczek. „Czy to znak, że w życiu zdarza nam się pierzyć, czasem za jednym machnięciem skrzydeł?”
Wzniósł się jeszcze wyżej. Na wysokości nimbostratusów długi ruch, który unosił go ku firmamentowi, nagle ustał. Jego zbędne komentarze dobiegły kresu wraz z ostatnią podróżą.
Wtedy ukazało się przed nim dziwne i nowe otoczenie.
— Szczęśliwej wieczności, przyjacielu! Zna pan hasło? — wyrzucił z siebie anioł, obserwując go znad okularów-połówek.
Niebiańska istota miała twarz czytelnika (być może właśnie pańską). Ubrana w bardzo obszerną białą togę sięgającą połowy łydek, stała przed pulpitem z czekoladowych lodów. Za skrzydlatym strażnikiem rozciągała się fascynująca sceneria miejskiej biblioteki, takiej jak w dużych miastach. Były tam książki o kryształowych okładkach i szklanych stronicach, giętkich, jakby wykonanych z wody albo jakiegoś żelu. Tomy wszystkich rozmiarów otwierały się i zamykały pod wpływem spojrzenia. Nad nimi unosiły się wentylatory o łopatkach z płatków śniegu, które od czasu do czasu wypuszczały maleńkie tęcze.
— Jak to?... Żądacie hasła, kiedy śmierć już przeszła? — odparł Henri, przytomniejszy w tej chwili niż przez całe życie. Mówiąc to, uszczypnął się w palec, żeby sprawdzić, czy naprawdę umarł. Bawiło go szczypanie, które nie sprawiało bólu.
— No już, pospiesz się pan! Nie mam tylko tego do roboty! Przyjmować zabłąkane dusze, które noszą liczydła na szyi! I jakże pan wygląda! — oznajmił anioł, przeglądając ze znudzeniem kilka wzajemnie sprzecznych wersji paru cenionych świętych ksiąg.
Cienka wstążka tęczy musnęła subtelnie jego nienaganne skrzydła. Jakby pożałowawszy tej rzadkiej szorstkości, istota postarała się przemówić jaśniej i delikatniej. Z nabożną uprzejmością.
— Mój najdroższy panie, mamy tę nikłą cześć się przedstawić. Na razie nasze dostojne imię brzmi Obierki Ziemniaczane — oświadczył anioł głuchym głosem, z intonacją wreszcie godną swej pozycji.
— Cóż za idiotyczne imię! — zareagował odważnie Henri.
— Podzielamy pański pogląd. Ale nic na to nie poradzimy. Tutaj poddajemy recyklingowi wszystko! Rzeczy, języki, imiona i seplenienie. Płacimy cenę za marnotrawstwo ludzi i innych inteligencji. Nie martwię się jednak. Zakon Aniołów pozwala nam zmieniać tożsamość w dowolnej chwili.
— Wspaniale! Ja też uwielbiam przybierać nowe style. Ale kiedy zmieniacie imię, skąd macie pewność, że jakiś inny anioł nie wybrał tej samej etykietki?
— Jeśli tak się stanie, zaczyna nas swędzieć nos i ostrzeżeni tym zjawiskiem natychmiast zmieniamy imię. I po sprawie! Powtarzam: zna pan hasło?
— A jakieś wskazówki?... Historia poprzednich haseł? — zapytał z kolei poczciwiec.
— Gdybyśmy wyjawili panu cokolwiek na temat hasła, pańska intuicja i zdolność dedukcji wyostrzyłyby się. A kto wie, czy nie dostalibyśmy po naszych dostojnych palcach — odpowiedziały Obierki Ziemniaczane, delikatnie dmuchając w stronę jednej z bibliotecznych półek.
Cenny, niewielki tomik pofrunął wówczas łagodnym zygzakiem ku Obierkom Ziemniaczanym, które otworzyły go ledwie dotknięciem na właściwej stronie.
— Musimy jednak sprawdzić parę rzeczy...
I anioł zaczął czytać...
— Hasło zostało wymyślone i przyjęte w głosowaniu przez Zakon Archaniołów po słynnej sprawie Patouchalapomme: pewien lunatykujący anioł podczas jednej ze swych nieświadomych wędrówek znalazł się w piekle. Na szczęście, nadal śpiąc, odnalazł drogę powrotną. Zabezpieczenie ma także powstrzymać przebiegłych intruzów takich jak pan, którzy być może użyją sprytu, aby dostać się do naszej spokojnej siedziby. Lecz jeśli pan do nich należy, pańskie nazwisko figuruje na końcu tego tomiku...
Następnie delikatnie dotknął okładki, by przejść do spisu. Strona była pusta. Nie było tam niczego.
Obierki Ziemniaczane siniały ze wstydu.
— Pusto! Żadnego nazwiska! Ani pańskiego, ani żadnego z pańskich pseudonimów! Nikogo! To nie jest normalne, że pan przed nami stoi.
Obierki rozmyślały nerwowo.
— Czyżby nie miał pan drobnego nieuczciwego zamiaru nas oszukać? Stoi pan przed nami, nie ma pana w wykazie spryciarzy i nie zna pan odpowiedzi.
— Jeśli tak trudno wam odnaleźć moje nazwisko w tych latających książkach, to zapewne dlatego, że przeklął mnie proboszcz Tourabalais? Chyba że moje stado ptaków porwało mi duszę w niewłaściwą stronę. Powiedzcie mi... skąd ci, którzy tutaj przychodzą, znają odpowiedź? — wtrącił Henri bez ukrytych myśli i podstępu.
Strażnik zsiniał ze wstydu. Nie mógł się zarumienić, bo niezależnie od uczuć niebieski jest u aniołów kolorem zdradzającym emocje. Oddychając spokojnie, Obierki zastanawiały się, jak wykryć słabości ewentualnego fortelu. „Czy mam mu wyjawić, że hasło brzmi «Hou doudla dildli»?” — myślał anioł, kołysząc swe anielskie neurony dziecinnym kluczem.
— To może się zrobić nudne, ale chciałbym przedłużyć sobie wieczność tutaj. Czy możecie mnie uchronić od zamiany w pieczeń na rożnie dla diabła? — mruknął Henri, by przerwać ciszę, która oziębiała niebiańską atmosferę.
Śmiech anioła.
Henri zauważył, że anioł nigdy nie patrzył mu w oczy, lecz uparcie wpatrywał się w jego czoło, ilekroć Henri mówił.
— Czy ja w ogóle mam jeszcze oczy? — zawołał Henri, nerwowo obmacując rękami całe oczodoły.
— Ha! Ha! Ha! Hi! Hi! — wybuchnął śmiechem anioł.
Drugi śmiech anioła, który wciąż miał się na baczności i wydawał się nawet lekko spięty. Nadal wpatrywał się w czoło rzeźbiarza-amatora. Nie wolno mu było się śmiać, bo jeśli serafin, archanioł lub jakikolwiek inny strażnik na służbie roześmieje się trzy razy, następuje zadziwiająca przemiana. Zmienia się w kwiat lotosu i przez nieskończone godziny medytuje nad powagą swojej małej posady. Dlatego starał się pamiętać o dwóch poprzednich wybuchach śmiechu.
— Ale...! Co jest z moim czołem?... Kiedy do kogoś mówię, lubię, żeby patrzył mi prosto w oczy!... — wykrzyknął Henri donośnie, wykazując oczywisty brak taktu.
Ta niemal dziecięca, bardzo emocjonalna reakcja Toutreca korciła anioła, który musiał sobie zakazać trzeciego śmiechu... Zachwiany w obowiązkach, ale jeszcze niepokonany, Obierki natychmiast wzięły się w garść.
— Proszę się nie niepokoić, ma pan wszystkie organy. Kiedy dusza do nas przemawia, nawet najczystsza, zawsze sprawdzamy jej nieskazitelność, badając czoło.
— Trzecie oko? Rozumiem... — wtrącił Henri.
— Właśnie! Dopóki nie zamieszka pan oficjalnie w raju... trzecie oko pozostaje widoczne. Otóż przyglądamy się uważnie jego źrenicy. Jeśli się rozszerza, mamy dowód, że rozmówca kłamie. Jeśli się zwęża, również nas oszukuje — wyjaśnił anioł z satyrycznym zacięciem.
— To absurd! Jak więc odróżniacie prawdę od fałszu?
— Rozpoznajemy prawdę po regularnym mruganiu trzeciej powieki.
— A jeśli powiem wam, ja, Henri Toutrec, że nie mrugam i noszę soczewkę kontaktową na trzecim oku!
— Ani razu pan nie mrugnął. Jednak pańska źrenica rozszerzyła się, gdy wymówił pan słowo „mrugam”, i natychmiast zwęziła się przy wyrażeniu „soczewka kontaktowa”. Poza tym posługuje się pan pseudonimem.
Henri, pełen podejrzeń i pragnący upewnić się, że dobrze usłyszał, macał głowę w poszukiwaniu hipotetycznego trzeciego ucha.
Skonsternowany. Nagle zaniemówił.
— Zapomnijmy na razie o haśle, panie Toutrec. Jak brzmi pańskie prawdziwe imię i nazwisko? Eee... Mam na myśli pańskie podwójne, a nawet wielokrotne tożsamości — nalegał anioł, który, wracając do przesłuchania, trzepotał skrzydłami, by odpędzić fale gorąca wywoływane przez Henriego. Wentylatory z płatków śniegu już nie wystarczały.
— Zapomniałem! — zaśpiewał Henri, jakby zamierzał spłatać psikusa.
— Aha! Udaje pan tę lukę w pamięci, ponieważ pańska źrenica się...
Obierki Ziemniaczane nie zdążyły dokończyć.
— Żeby poznać moje prawdziwe nazwisko, wystarczy dmuchnąć na wasze książczyska. Same odpowiedzą — wystrzelił Henri.
— Pańskie nazwisko! — zawołał anioł, wskazując ręką piekło.
Ten władczy gest sprawił, że Henri zrobił minę dziecka, które właśnie zsiusiało się w majtki. Obawiając się urazić anioła jeszcze bardziej, szybko i dyskretnie sprawdził, czy nie doszło do oddania moczu. Potem wyłożył swoje imię i nazwisko.
— Nom de Plume — odpowiedział burmistrz Joujou City.
— Słucham? — odparł anioł, prosząc o powtórzenie.
— Nom de Plume! Moim imieniem od zawsze było Nom, a nazwiskiem de Plume. Tak było, dopóki nie zmieniłem nazwiska. Wcale nie brzmi to źle, jak mówią na Ziemi.
Było widać, że anioł powstrzymuje śmiech, bo śmiać się nie wolno.
— Bawi was to? Gdyby mnie ochrzczono „Obierki Ziemniaczane”, tak bym się nie zaśmiewał. I... i... źle bym się czuł we własnej ziemniaczanej skórce. O właśnie! I... proszę, jedno ostatnie życzenie, zanim poczuję swąd piekła: nazywajcie mnie Henri, bo pod tym imieniem umarłem.
— Proszę nam wybaczyć, panie Nom de Plume i wszelkie pozostałe pseudonimy. Daliśmy upust frustracjom. Moi współbracia i ja tak bardzo naśmiewamy się z własnych imion, że zabawa pańskim była czymś naturalnym i pokusą nie do odparcia. Odtąd musimy się starać nie zrywać sobie więcej boków. Niebiańskie rozporządzenie stanowi bowiem: „Każdy anioł pełniący obowiązki w punkcie przyjęć nie może roześmiać się więcej niż dwa razy podczas służby”.
— Dlaczego? Śmiech to zdrowie! A co ze świętością?... — wtrącił Henri, dobrze wyczuwając słabość rozmówcy.
Nastąpiła krótka pauza. Jakby obaj chcieli się sobie lepiej przyjrzeć.
— Prawdę mówiąc, zupełnie nie wiemy, co skłoniło anielskich urzędników do spisania tego kodeksu etycznego. Przyznajemy, że jest co najmniej osobliwy i że głupio zrobiliśmy, ujawniając go panu.
— Na Ziemi jest tak samo. Ileż biurokracji!
— Skoro już wyznajemy prawdę, panie Henri Nom de Plume Toutrec, nigdy dotąd nie napinaliśmy mięśni jarzmowych podczas pełnienia obowiązków. Jesteśmy bowiem tylko nową zmianą. Musieliśmy w ostatniej chwili, z rozwiniętymi skrzydłami, zastąpić dyżurnego archanioła, który otrzymał specjalne zwolnienie na badanie płynu anielskiego. Dobrze! W moim raporcie wspomnę również, że ten nieistotny żarcik na temat „Nom de Plume” nieco połaskotał mnie w języczek. Ale nie roześmiałem się po raz trzeci.
Obierki opanowały się i znów przybrały poważny, niemal surowy wygląd. Wyglądały jak aktor tragiczny w makabrycznej roli. Próbowały sobie coś przypomnieć.
— Zapomnieliśmy o drobnym szczególe. Musimy sprawdzić przebieg pańskiego życia, zanim wyślemy pana do piekła. Mamy obowiązek pozwolić panu opowiedzieć własne dzieje, coś jak ostatni papieros przyznany skazańcowi. Niech pan sobie wyobrazi, że po raz ostatni odwiedza swojego psychologa.
Henri skomentował to tak...
— Na Ziemi, kiedy idzie się do psychologa na ostatnią rozmowę, są ku temu dwa powody. Albo skończyły się pieniądze, albo między wizytami psycholog wstąpił do sekty. Opowiem wam teraz swoje życie, bez wylewania żalów i bez płacenia ani grosza. Gdzie mam się położyć?
— Proszę oszczędzić nam błazeństw. Nie zamierzamy się śmiać. Pfff...! Tym bardziej że naruszenie przepisu miałoby znane nam konsekwencje. Na co pan czeka, panie de Plume? — grzmiał anioł.
(Ponieważ postrzeganie czasu przez czytelników i narratora różni się od jego postrzegania przez aniołów i innych mieszkańców wieczności, poniższe streszczenie okazuje się niezbędne.)
Henri urodził się więc dwudziestego dziewiątego lutego. Banał. Oboje jego rodzice, alkoholicy, cierpieli na chorobę Alzheimera. Kolejny banał. Baron i baronowa de Plume zapomnieli o nim w starym sierocińcu, kiedy odmówiono im możliwości własnej adopcji. Henri miał wówczas cztery lata i obchodził swoje pierwsze urodziny...
Przez lata kierownictwo przytułku usiłowało znaleźć mu rodzinę zastępczą. Mimo chorobliwej nieśmiałości Henri posługiwał się skutecznymi błazeństwami, aby uniknąć wyboru. W obecności potencjalnych rodziców nazywał dyrektora „tatusiem”, uprzednio połknąwszy skuteczny środek przeczyszczający skradziony z zakładowej apteki. Sprytnie zdołał sprawić, że na pewien czas o nim zapomniano... On sam nie zapominał o Marilyn. Pewnego dnia, kiedy fotografowano wszystkie dzieci sierocińca, by uzupełnić wniosek o pożyczkę, wreszcie zauważono Henriego. Uznano za dziwne, że mając już dwadzieścia lat, nadal nosi pieluchę. Chciał przecież jedynie ukryć się pośród młodszych sierot. Tej nocy zdjęcie Marilyn schowane pod poduszką wchłonęło jego żale...
Czując się odrzucony, uciekł stamtąd z tobołkiem w ręku niczym Charlie Chaplin i z oszczędnościami w kieszeniach.
Po wielu dniach marszu trafił pod ogromną wydmę. Bawił się tam starzec, budując małą łopatką wspaniałe zamki z piasku. Henri scyzorykiem wyrzeźbił mu z martwej gałęzi małą zabawkową katapultę. Od razu się zaprzyjaźnili.
Starzec, miliarder bez spadkobierców, budował na wielkim pagórku całe miasta! Poprosił Henriego o drugą zabawkę, a potem o trzecią.
Po śmierci starego towarzysza Henri odziedziczył jego akcje, inwestycje, nieruchomości, a przede wszystkim łopatkę. Następnie założył fabrykę zabawek.
Resztę już znacie...
Kończąc opowieść, Henri stanowczo odwrócił się plecami do anioła i powiedział:
— W którą stronę do piekła? W lewo? W prawo? W dół?... Nie widzę nawet cienia wideł.