فصل اول

تمام بارش، یک چمدان کهنه بود که تنها اندکی گردگیری شده بود. باید زود می‌رفت. وگرنه همه‌چیز از هم می‌پاشید. زندگی روی سرش فرو می‌ریخت.

بیرون، بارانی سیل‌آسا شهر را می‌کوبید. با خشونتی تقریباً شخصی می‌بارید، انگار آسمان هم تصمیم گرفته باشد از هم بشکند. قطره‌ها بر کاپوت فورد می‌کوبیدند، روی شیشه‌ها جاری می‌شدند، نماها را کج و معوج می‌کردند و نورهای خیابان را می‌بلعیدند.

دامین هم‌زمان با باران گریه می‌کرد. اشک‌هایش با آبی که روی صورتش می‌دوید درهم می‌آمیخت و دیگر درست نمی‌دانست این اوست که تهی می‌شود یا جهان است که لبریز شده.

با حرکتی هم بی‌اعتنا و هم عصبی، چمدانش را روی صندلی عقب پرت کرد. در را کوبید. کمربند ایمنی؟ نه. به جهنم. استارت. حواس‌پرت، با چشم‌هایی سرخ و تار از آب و اشک، بی‌آنکه حتی نگاهی به آینه عقب بیندازد، ناگهان دنده را در حالت عقب گذاشت و ماشین را به عقب راند.

ضربه‌ای گنگ.

چیزی به عقب ماشین خورد. یا ماشین به چیزی خورد. در هیاهوی باران تقریباً هیچ ندید: سایه‌ای، حرکتی، شکلی که انگار فوراً از نور لرزان چراغ‌ها کنار کشید. دامین فقط یک ثانیه اخم کرد. ذهنش که از پیش جای دیگری بود، حاضر نشد همان‌جا بایستد.

باران بیش از حد می‌کوبید. دیدش زیر حرکت برف‌پاک‌کن‌ها تکه‌تکه می‌شد. تمام دنیا چیزی نبود جز شیشه‌ای چرک، آبی سیاه، هزارتویی از بازتاب‌ها. خیال کرد به کیسه‌ای، سطل زباله‌ای یا مانعی افتاده در تاریکی گیر کرده است.

پی‌اش را نگرفت.

دنده را جلو زد و در خیابان خیس شتاب گرفت. اگر دقیق‌تر نگاه کرده بود، اگر فقط زحمت پیاده‌شدن را به خود داده بود، شاید می‌دید باران از همین حالا چه چیزی را می‌کوشد پاک کند.

می‌توانست مترو یا اتوبوس بگیرد. در واقع قرار نبود خیلی دور برود. اما نمی‌خواست هیچ‌کس را ببیند.

— هیچ‌کس! می‌گویم هیچ‌کس!

چیزی که او «سفر» می‌نامید واقعاً از لحظه‌ای آغاز می‌شد که فوردش را در خیابانی کوچک و معین پارک می‌کرد. خیابانی آن‌قدر کوتاه که اگر نماهای خانه‌ها در یک سو و پارکی که در سوی دیگر امتداد داشت نبود، می‌شد آن را کوچه‌ای باریک پنداشت.

با ترک‌های فراوان آسفالت، پیاده‌روهای ناهموار که با چندین لایه قیر وصله‌پینه شده بودند؛ با سیم‌های برق بر تیرهای چرکِ بژ و خاکستری که بزرگراه سنجاب‌های جسور می‌شدند؛ با ساختمان‌های رنگارنگی که پیش از جنگ جهانی دوم ساخته شده بودند؛ با تنها نارونِ آنجا، آن‌قدر باشکوه که صنوبرهای همسایه را زودتر زرد می‌کرد. همه عناصر این منظره‌ای که در ذهنش بازمی‌ساخت به او تنه می‌زدند و تمرکزش را به هم می‌ریختند. همین صحنه ذهنی رعایت چراغ‌های راهنمایی را که شتابش را سد می‌کردند برایش دشوار می‌ساخت. جهشی به آن‌سوی ده سال اخیر، غرق در تحقیرها. آنجا!… باید گاز بدهد و این دهه را که هنوز به‌زحمت رنگ باخته بود با فراموشیِ وارونه پشت سر بگذارد. آنجا! باید به سوی سال‌های گمشده‌اش یورش ببرد تا در آن‌ها پخته شود. دست‌کم امیدش همین بود.

آن دیروزهای دور، آن شخصیت‌های پیش‌صحنه، پازلی از مکان و زمان که باید دوباره می‌ساخت. بخشی از زندگی‌اش که مثل تریلرهای فیلمی بلند و هنوز نیامده از برابرش می‌گذشت…

«به‌زودی روی پرده‌های شما!… (موسیقی)… بیش از یک فیلم! (یک زندگی) درامی از خطاهای افسارگسیخته. به‌زودی داستانِ عشقِ ناشایستِ دامین و ژ… را ببینید.» حتی همین نامِ ژولیت، آکنده از شور، در گلویش گیر می‌کرد. با این حال، او ژولیت نام نداشت. و خودش هم کاملاً رومئو نبود.

— لعنتی! این‌ها پشتِ فرمان مثل لاک‌پشت‌اند! این احمق‌ها انگار قرار گذاشته‌اند سه‌شنبه‌شب دسته‌جمعی برای گردش بیرون بیایند. کنار بروید، رانندگانِ یکشنبه‌ای، احمق‌هایی که در لاک‌هایتان روی بیابانِ آسفالت نشسته‌اید! از ترافیکِ به‌طرز نامعمولی سنگین به ستوه آمده بود و ناسزا می‌گفت.

با این همه، همین گرفتگیِ نسبیِ ترافیک به او مجالِ پیش‌درآمد را می‌داد. پرواز را از پیش در ذهن بیاورد. آگاهانه روزِ پیش را سکویی بداند برای شیرجه‌زدن به گذشته، دورتر و بهتر. خطر را کم کند و از خطای مرگبارِ فراموش‌کردن جزئی مهم بگریزد.

***

روز قبل، با چنان چهره مضطرب و اعصابی به‌هم‌ریخته وارد بانک شده بود که صندوقدار خیال کرده بود با سارقِ تازه‌کاری در نخستین دستبردش طرف است. ماجرا آن‌قدر محتمل به نظر می‌رسید که کارمند حتی هنگام انجام کار بانکی شوخی می‌کرد.

— برای برداشت است، درست می‌گویم؟…

… با امضا یا بدون امضا؟

— ببخشید؟ منظورتان چیست؟

— اوه! اهمیتی ندارد!… فقط یک تشریفات است.

طبق روال معمول، در آیینِ جذابِ کاربلدیِ نهادی، دستِ چابکِ صندوقدار دامین را سردرگم می‌کرد؛ او نمی‌توانست با همان سرعت بشمارد.

— … هزار و صد و هشتاد، هزار و دویست!

… بفرمایید آقا!

— مبلغ دقیق است؟

— می‌خواهید دوباره بشمارم؟

— نه!

کارمند با فضولیِ مؤدبانه‌ای رو به مشتری‌اش کرد که پس‌اندازش را به‌طور مساوی در جیب‌هایش تقسیم می‌کرد.

— حدس می‌زنم با این پول حسابی ولخرجی خواهید کرد. مثلاً یک سفر دریایی در کانال‌های سورل؟

— دقیقاً سفر. — بله! — کشف دوباره کرانه‌های جهان خودم.

— متوجه نمی‌شوم.

— اهمیتی ندارد… فقط یک تشریفات است!

آن‌قدر درگیر شیوه نامعمولی بود که می‌خواست از شر پولش خلاص شود که نزدیک بود کامیونی که از حد سرعت مجاز گذشته بود زیرش بگیرد. فقط بچه‌هایی که روی پیاده‌رو بازی می‌کردند صحنه را دیده بودند. خودش آن‌ها را می‌دید که برای آزمون‌های زندگی آماده می‌شوند. نه شوک و نه کوچک‌ترین تنشی او را از نگرانی‌هایش بیرون نکشید.

در محلهٔ قدیمی‌اش سرگردانی را بازسازی می‌کرد. در آن منطقهٔ خاکستری که زمانی برای خود برگزیده بود، مسیرِ قدم‌هایش را طوری تنظیم می‌کرد که بیشترین بهره را از پرتوهای آفتابِ سوزان ببرد. بدین‌سان ذخیره‌ای از نورِ روز برای خود فراهم می‌کرد تا در شکارِ شب برانگیزدش. اشباع‌شدن از مواهبِ آن ستاره سرانجام به توقفی می‌انجامید: ایستادنش روبه‌روی دری که ظاهرش برایش آشنا بود.

انگشت اشاره‌اش، مثل تیر، به زنگی رسید که هدف گرفته بود. اصرار!… سماجت!

— نه! دیگر زیادی است! چه می‌خواهید؟! مردی سی‌وچندساله که زنگ آزاردهنده از خواب بیرونش کشیده و از گستاخی دامین ــ مهمان خاطراتش ــ تلخ شده بود، با خشم فریاد زد.

— عذر می‌خواهم. فکر کنم بیدارتان کردم… باید با شما صحبت کنم…

— اما شما را می‌شناسم! مستأجر قبلی نیستید؟ یادم هست، شما بودید که اینجا، همین آپارتمان را به من نشان دادید. قیافه‌ای دارید که آدم یادش می‌ماند. قصد توهین ندارم. هرچند حافظه خودم هم فوق‌العاده است! مردی که بالای پله‌ها ایستاده بود با ریشخندی طعنه‌آمیز گفت.

— شگفت‌انگیز است!

— نه خیلی. راستش چندبار دیده‌ام در خیابان پرسه می‌زنید. و اگر مرا کمی وحشی می‌دانید، بگذارید همین‌طور باشد. ممکن است بروید سر اصل مطلب؟

— … درخواستی از شما دارم. خیالتان راحت! وقتتان را تلف نمی‌کنم، قول می‌دهم.

— بسیار خوب… دنبالم بیایید! مرد گفت و می‌کوشید شیوهٔ زندگی‌اش را روشن توضیح دهد. به شلوغی نگاه نکنید؛ خودتان خوب می‌دانید که مرا از تخت بیرون کشیدید. اینجا چیزی عوض نشده؛ می‌بینید طبقهٔ دوم همان‌قدر کوچک است و هنوز هم صبح‌ها صدای همسایه‌ها را می‌شنویم که دهانشان را آب می‌کشند و همدیگر را به اوجِ… ترالالا می‌رسانند.

دامین در حالی که پشت سر ساکن خانه بالا می‌رفت و به نرده‌ای که چسبیده بود تکیه داشت، پله‌ها را با اشک می‌شمرد و نام می‌گذاشت. هر اشک که روی چوب قدیمی و ساییده می‌افتاد و پخش می‌شد، با اندیشه‌ای نوستالژیک یخ می‌بست. — بازتاب‌های محوشده یک زن. — در سرش تصاویر کج، فریادهای وحشی، خشمی گزنده و صداهایی پاره‌پاره از آپارتمان بیرون می‌آمدند و به او حمله می‌کردند. جانورانی استعاری با تهدیدهای کهنه خفه‌اش می‌کردند. سرگیجه‌ای بی‌انتها! ناله‌ای به بازدمش چسبیده بود، انگار نفسش بدبختی را بالا می‌آورد.

— چه شده آقا؟… حالتان خوب نیست؟… امیدوارم بالا نیاورید.

با کوشش فراوان می‌خواست خود را از خطر اشباحش جدا کند و در عین حال قاطعانه قانع‌کننده باشد؛ خودش را جمع کرد. چشم‌هایش از مرد ترحم گدایی می‌کرد.

— کمکم کنید! گم شده‌ام. خودکشی گلویم را گرفته… احساس می‌کنم روحم را گم کرده‌ام. پشت رؤیا یا عشق پنهان شده… دیگر نمی‌دانم!… و پیش رویم، مرگ دارد نفسِ میلِ زنده‌ماندنم را می‌گیرد!… التماستان می‌کنم!… کمکم کنید!

— اما چرا من؟ دیوانه‌اید یا چه؟ مرد روبه‌رو که کم‌کم حضور ذهنش را بازمی‌یافت، مبهوت فریاد زد.

— تصادفی سراغ شما نیامده‌ام. این خانه‌ای که در آن زندگی می‌کنید را می‌شناسم؛ قبلاً اینجا زندگی کرده‌ام. خودتان هم می‌دانید… چند ثانیه ایستاد؛ شکی که درونش جا می‌گرفت گیجش کرده بود. در واقع… می‌خواهم بگویم اینجا جان سالم به در برده‌ام. این دیوارها رازی مخصوص من در خود دارند، مثل گذرواژه‌ای فراموش‌شده؛ برایم حیاتی است که با فروبردن خودم در این مکان‌های نفرین‌شده دوباره پیدایش کنم. در همین اتاق‌هایی که شما زندگی می‌کنید… خوشبختی مرا گم و تبعید کرد. حالا فقط می‌توانم طرح محوی از شادیِ زندگی بکشم. زنی مرا به مرگ فروخت!… دستتان را به من بدهید، آقا!

ساکن تکان نمی‌خورد. هر لحظه خونسردتر می‌شد و می‌کوشید این ترحم رو به رشد را مهار کند و سپس با سردی نابودش سازد.

— دستتان را به من بدهید! نامفهوم تکرار می‌کرد. دامین دیگر کلمات را تلفظ نمی‌کرد؛ آن‌ها را گریه می‌کرد. روی زانو فرو افتاد و پاهای میزبان را گرفت تا نشان دهد اگر جواب رد بشنود خرد و له خواهد شد.

— خب، بلند شوید!… کمی تلاش کنید! خودتان را جمع کنید. قوی‌تر و بزرگسال‌تر از این حرف‌ها هستید… خب! مرد پیوسته تکرار می‌کرد؛ ناچار شده بود دستش را به این موجودِ سست‌اراده و سرگشته بدهد که کنار پایش هق‌هق می‌کرد.

مرد که احساس می‌کرد این صحنه‌ها بیش از اندازه طول کشیده‌اند، می‌خواست با بیرون‌کردن مزاحم به آن‌ها پایان دهد؛ اما همان لحظه حس کرد مهمان تکه‌کاغذی در کف دستش می‌گذارد. بی‌اختیار نگاهی به آن انداخت.

— این چیست…؟ یک اسکناس صد دلاری! چرا باید چنین پولی به من بدهید، آن هم شما که این‌همه… فقیر، بیچاره به نظر می‌رسید؟

دامین به دشواری بر سکوت غلبه کرد. با زحمت بسیار، با حرکت، کلمه و اشک توضیح داد که باید بعضی رویدادها را دوباره زندگی کند. او را به یاد بیاورد. زنی، نقطه عطفی، عشقی بزرگ. اما این حبس در گذشته، این عقب‌گرد، باید در تنهایی انجام می‌شد.

— حتی حاضرم برای زیرِاجارهٔ اینجا روزی دویست دلار بدهم. همه‌اش نقد، همین حالا، جسارت کرد بگوید.

— … و… برای چند روز؟

— بیش از چهار روز نه، شاید پنج. به هر حال این تلاش که شاید کمک کند خودم را دوباره پیدا کنم برایم حیاتی است. وقتی زیر خاک خوابیده باشم پس‌اندازم به چه درد می‌خورد؟ — مهم نیست!… این هم هزار دلار؛ اگر سه روز کافی بود، بقیه‌اش مال شما، به قول معروف! رؤیاپرداز نقشِ بورژوای مرفه را بازی می‌کرد. می‌ترسید اگر به فقرش اعتراف کند، مردِ روبه‌رو بدبین شود. تازه، پول فقط طعمه بود. فکر می‌کرد بیست‌وچهار ساعت برای شستنِ دردهایش کافی است.

— بسیار خوب! قبول. خانه‌ام را به شما زیر اجاره می‌دهم. امیدوارم کار احمقانه‌ای نکنید؟ منظورم این است که… خودتان را آتش نزنید… اما باید اعتراف کنم با نگفتنِ چیزی به شما دروغ گفته‌ام. هرقدر می‌خواهید سر و صدا کنید؛ الان هیچ‌کس در ساختمان نیست. چهار واحد دیگر خالی‌اند. تقریباً همه برای تعطیلات تابستانی از شهر فرار کرده‌اند. خانواده برویِت هم رفته‌اند. یادتان هست… صاحبخانه‌ها؟ فقط من بودم که به اندازه کافی پس‌انداز نداشتم در بروم. می‌شود گفت آسمان شما را برایم فرستاده! — اوه! یادم آمد، نه اینکه به شما اعتماد نداشته باشم… اما ترجیح می‌دهم چیزهای باارزشم را ببرم: تلویزیون رنگی، کامپیوتر و چند وسیله کوچک که برایم ضروری‌اند.

— اگر میل شماست، همه‌چیز را ببرید. از طرفی… و به این ترتیب برای آن سامریِ نیکوکارِ سودجو توضیح داد که خودش نیز چند چیز خواهد آورد؛ اشیایی که همه بارِ تداعیِ خاطرات گمشده را دارند، اما افسوس که هنوز بیش از حد زنده‌اند.

این تصادف، این اتفاق غیرمنتظره در زندگی صاحبخانه و این میل عظیم در زندگی مستأجر عجیب، دوستی‌ای نیافرید. اولی به هر حال در تعطیلات بود و دومی باید روی خودش کار می‌کرد. در ساعت‌های بعد، هر دو مشغول شدند به بازآرایی موقت مکان، و با جابه‌جاکردن وسایل هر یک به محل دیگری. بی‌آنکه زیاد حرف بزنند…

***

سرانجام فورد وارد خیابان «صلح باشکوه» می‌شود. نامی غریب که تخیل افسارگسیخته‌اش در روزگاری دیگر بر آن خیابان گذاشته بود.

پس از پارک‌کردنِ ماشین، آرام‌آرام در زمان فرو می‌رود و با سنجیدنِ هر حرکت، خلافِ جریان به سوی ساحل‌های خشکیده‌اش شنا می‌کند. خاطرهٔ قدم‌هایش، همچون اشیایی مدفون در شن، راهنمایش خواهند بود.

همه‌چیز پژمرده و شکننده‌تر می‌شود. دستش دور دسته چمدان، تنها واسطه‌اش با واقعیت، سفت می‌شود. هرچه به آن دری نزدیک‌تر می‌شود که روز قبل برایش باز شده بود، اکنون بیشتر رنگ می‌بازد تا جایی که دیگر وجود ندارد. — آینده؟ فعلاً مقداری ناشناخته. زیرا شناخت به گذشته بسته است.

بی‌کوچک‌ترین تردید کلید را می‌گیرد… آن را در قفلِ لکه‌دار از زنگ فرو می‌کند. همان کلیدی که روزگاری در اختیار داشت، بی‌آنکه بیشتر فرسوده شده باشد. این کلید، که به سوی امید یا پایانش راه می‌برد، قرار بود زخم‌ها را دوباره باز کند.

ادامه »