فصل دوم
سیاهی کامل است؛ موسیقی‌ای در پس‌زمینه به آن پیوند می‌خورد. جَزی معمولی. دقیقه‌ها می‌گذرند، همراه با سه‌لاچنگ‌هایی که یکی پس از دیگری روی پرده‌های گوشِ بیش از حد حساسش گم می‌شوند.
در هوای خنکِ شب، آهی عمیق فرو می‌افتد و آرامشِ پایه‌های این فضای درون‌نگر را از همین حالا به هم می‌ریزد. خودکاوی‌ای که انتظارش می‌رفت، حیاتی و انباشته از تأخیر. اما جَز ناگهان «بلوزی» می‌شود و دیگر در پیش‌پاافتادگیِ خود لم نمی‌دهد.
— کارمای لعنتی!… سرنوشت، خفه‌ام می‌کنی! روحم درد می‌کند. قلبم فریب است و اشک‌هایم در هارای نفرین‌شده‌ام بخار می‌شوند.
با این همه، گریه‌اش را همان ساده‌لوحیِ باورنکردنی نگه می‌دارد و سد می‌کند؛ بذرِ شرط‌بندی‌ای کلاه‌بردارانه. جایزه احتمالی: پیوندی دست‌نیافتنی.
— نیروی حیوانی‌ام در امواج سرریزِ تمسخرِ رؤیاهای خشکیده‌ام محو می‌شود. حتی اگر وحشی باشم، خلاقیتم چاهی بی‌انتها نیست. لعنت! چرا درمان‌ناپذیر فانی‌ام؟ آیا این تنها توجیه ظاهریِ خطاهایم است؟… پناهِ بزدلانه به خودکشی هم هیچ‌چیز را عوض نمی‌کند!
این همه سال انتظار برای معجزهٔ یک دیدارِ احتمالی، حتی یک گفت‌وگوی کلیشه‌ای؛ این ساعت‌های بی‌شمار که برای همیشه در این فضا-زمانِ خیالی ذوب شده‌اند. — خاطره. — حسرت‌های ماندگاری که بر چین‌وچروک‌هایم حک شده‌اند، از کارم می‌اندازند. باید این لحظه‌های ماهِ سرخ، این شورهای کور و کودکانه را یک‌بار برای همیشه از حافظه‌ام پاک کنم!… برای همیشه فراموشت کنم، عشقِ زندگی‌ام، تا سرانجام قدرِ زندگیِ خودم را بدانم. چون از «اتودافه‌کردنِ» زمان به ستوه آمده‌ام. زمانِ من!
این ضبط قدیمی بود. صفحه نشانِ زمان بر خود داشت… نشان‌های زمان… نشان‌ها… فرقی نمی‌کند؛ ریتمِ ملودی تندتر می‌شود. ساکسوفونیست در نت‌های بم بداهه می‌زند. سیاهیِ خاطره‌ها غریزی شکافته می‌شد.
دامین خودش را «رؤیاپات» می‌نامید. واژه‌ای از ساخته‌های خودش. آن را برای توصیف دردِ زیستن خود ساخته بود: ناتوانی‌ای تقریباً بیمارگونه در پذیرفتن واقعیت بی‌آنکه فوراً آن را به رؤیا بدل کند. از بدو تولد رؤیاپرداز، از همیشه سوار بر تخیلی دچار تورمِ شدید، واقعیت را فقط بهانه‌ای برای اختراع می‌دانست.
(به دنیا آمده در حال رؤیا؛ در جریان رشد گرفتار «ابر‌تورمِ» تخیلی که از پیش سرریز بود؛ واقعیت را بهانه‌ای برای رؤیا دیدن شمردن: همه این عناصر او را به ساختن این نوواژه رسانده بودند.
چیزی که نمی‌دانست این بود که وقتی عشق یا میل به همخوابگی، دیوانه‌ای رؤیاپرست را به‌طرزی نمایشی شعله‌ور می‌کند، علائم خلقی ده برابر می‌شوند. اما اگر خواسته‌هایش رد شوند، همه‌چیز پرگو و نامفهوم، مه‌آلود می‌شود. رؤیاپاتی حاد می‌شود. از آن پس مثلثی شوم در روانش شکل می‌گیرد: وفاداری به غیبت، زهدی که نصیبش شده و سقوط ناگزیر در وسواسِ یک زندگیِ ناهم‌زمان.)
— کسانی که از درد عشقی شبیه درد من رنج می‌برند کجا پنهان می‌شوند؟ در تاریکی، مثل من؟ خودشان را در لجن می‌کشند تا مثل باتلاق در آن فرو روند؟ — مگر تمام جامعه ماسکِ «ژانِ خندان» به چهره ندارد؟… و آیا شب‌هنگام، وقتی برای التیام زخم‌هایش در تنهایی کز می‌کند، زیر فشار اضطراب نمی‌لرزد و ناله نمی‌کند: «آخ! عشق من، درد دارم!»
بداهه‌نوازی از اندازه بیرون است. رؤیاپات، همراه نت‌های نوازنده جَز، کلمات را خارج از ضربِ موسیقی به آن می‌چسباند.
«کجایی؟ چه می‌کنی؟… گاهی به من فکر می‌کنی؟… تو، همان که دوستت دارم… تو که غیابت را چاپلوسانه می‌پرستم؛ فقط چون همین غیبت، تمثالِ وجودِ تو در زندگی من شده است! — نمی‌شنوی که در خواب خواسته‌هایم را در گوشت زمزمه می‌کنم؟
(الو!… اینجا اژدهای آبی است. غمِ عشقم را صدا می‌زنم… الو!…
جواب بده!… هیچ!… لعنت!… کُد با این موج‌های ناسازگار عوض شده.
الو!… الو!… اینجا ابوالهولِ تاریکی است. غمِ عشقم را صدا می‌زنم… الو!…
چیزی بگو!… شد!… می‌شنوم، بله! می‌شنوم اما دوباره محو می‌شود، تقریباً نامحسوس؛ هیچ! ناشنیدنی!
ناشنیدنی؟ باز تویی، سکوتِ بی‌رحم که مثل بومرنگ برمی‌گردی. از شنیدنت خسته‌ام، زبانِ نومیدی. منتظر چه هستی که فرار کنی؟
الو!… اینجا یک بلوز در تاریکی است. خلأیی ما را جدا می‌کند… صدایت که دلم برایش تنگ شده. کجایی، دیوانه ناشناس؟… اینجا کسی است که دیگر طاقت ندارد!)»
نشانهٔ بی‌پرواییِ یک رؤیاپردازِ بیمار: برای دوباره‌دیدن و دوباره‌جویدنِ همه‌چیز زمانِ بسیار کمی به خودش می‌دهد. فقط یک روز! بیست‌وچهار ساعتِ آینده که مثل مانعی نامرئی پیشِ رویش ایستاده‌اند تنها شاهدانِ این برداشتِ جراحی خواهند بود. حتی in extremis، موفقیتِ بیرون‌کشیدنِ این عشقِ یگانه را در اولویت می‌گذارد، اما تردیدِ شکست را هم کنار نمی‌زند. از نگاهِ او، احتمالِ ناکامی از درون‌نگری برنمی‌خیزد، بلکه از آینده‌ای مشیت‌گون می‌آید.
— خاطرات مشترکمان را تا آخرین مولکول نابود می‌کنم. هر عشقی را که بخواهد در من دوباره زاده شود می‌کشم. مثل انسان نخستینی رهاشده تکه‌تکه‌اش می‌کنم. مگر زندگی‌ام در خطر نیست؟… نشانه بگیر! — آتش!
آخرین لرزش‌ها از دستگاه استریوی پیر بیرون می‌آیند. صفحه دیگر نمی‌چرخد. — سکوت جای خود را پس می‌گیرد و تاریکی را نوازش می‌کند. فقط نفس‌های رؤیاپات، این شکنجه‌دیده دامین‌وار، می‌کوشد امتیازِ سخن‌گفتن را از آن‌ها بدزدد.
اشک‌هایی لبِ چشم، آماده ترکیدن، در یک فریاد نامِ آزمون را اعلام می‌کنند.
— نیِل!
تق! چراغی روشن می‌شود.
موهایش از حرکتِ انگشتانِ عصبی پریشان شده، کفِ دست‌ها روی پیشانیِ داغ، سر میانِ پاها؛ روبدوشامبرِ حوله‌ای آبی به تن دارد. نامش که پشتِ لباس با نخِ سفید دوخته شده، قیافهٔ بوکسوری شکست‌خورده به او می‌دهد. از سرِ طعنه دلش می‌خواست لقبِ «وحشت» را هم به آن بیفزاید، اما دامین کوتاه‌قد است و از همین رو از دعوا دوری می‌کند. با این همه، روی راندِ آخر تمرکز کرده است.
میدان: خانه‌ای قدیمی با پنجره‌های کرکره‌دار. نور آبی‌فام است. فضا آبی است. نشیمن سفید. اتاقی تنگ با سقف کوتاه، مثل قفسی با پرده. فقط پوستر زردشده‌ای با بازی نورهای شهری که از پنجره می‌خزند رقابت می‌کند: مرلین مونرو در «امشب مزاحمم شو». شیئی ضروری برای عقب‌گردش.
دامین روی دیوانی دراز کشیده، شبیه همان‌هایی که روان‌پزشکان دارند. میراثِ خانوادگی. تصادف! پدر و مادرش اهلِ زمین و کار بودند. پدرش بیشتر کارگر بود تا پدر؛ مادرش چیزی بیش از یک خانه‌دار. با این حال، مبل با پارچه‌ای بسیار مرغوب پوشانده شده بود. — اما عشق به این چیزها اهمیتی نمی‌دهد! قربانی از خودش می‌پرسد!
«با چه افسونی عاشق شدم، حتی عاشق غیبتت؟ آسمان در تمام زندگی دشوارم بیش از یک ساعت سعادت دیدن واقعی تو را نصیبم نکرد: لحظه‌هایی کوتاه که خسیسانه در چند ماه پخش شده بودند. جرئت کنم اضافه کنم: بی‌پایان؟ چطور توانستی روحم را بدزدی؟… کجا؟… کی؟… پرسشی دام‌دار. چرا؟ پرسشی که پیامدهایش از توان پاسخ‌گویی من فراتر است.
امروز… یا فردا، باید انتخاب کنم: ادامه بدهم و در رؤیا بمیرم، یا دوباره زاده شوم و زندگی کنم. نمی‌توانم همچنان گروگان این واقعیت گیج‌کننده‌ای باشم که زندگی‌ام را اداره می‌کند. مثل شمعی که از هر دو سر می‌سوزد و دو سایه مطیع را خطاب قرار می‌دهد، زندگی‌ام بی‌محابا و با شتابی بیش از اندازه می‌سوزد.
از همین حالا تلخیِ آشفته‌کننده انتخاب میان اصالتِ تجربه‌شده و بدلِ یک خواب را حس می‌کنم. آیا از همان لحظه ورودت به زندگی‌ام، نیِل، از پیش دو نفر شده‌ام؟
به یاد دارم آن زمان، در لحظاتِ هوشیاری، خودم را میمونِ برهنه‌ای می‌دیدم، عضوِ جامعه‌ای رو به زوال. اما زیرِ تأثیرِ مواد، خودم را خدایی می‌پنداشتم که به اشتباه عضوِ جامعه‌ای از میمون‌های در حالِ پوست‌اندازی در همان دهکدهٔ جهانیِ معروفِ مک‌لوهان شده است. کم‌کم از این گوی جدا می‌شدم؛ جایی که تبِ پول، با زره‌پوش‌کردنِ ad vitam aeternam یک دوگانه‌انگاریِ مقدر، مانع نمی‌شد جهانِ سوم از گرسنگی بمیرد. بخش‌های دیگرِ سیاره، با فراموش‌کردنِ خیر و کنارکشیدن از شر، با آمارهای بادکرده‌شان سخت می‌کوشیدند چشم‌بندهای خود را با هم مقایسه کنند.
با این همه، خودم را خوشبخت می‌دانستم که فقیرم، تقریباً بی‌پول. فقیر، اما نه تهیدست. تصادفِ مشیت حتی اجازه می‌داد مستأجرِ دو خانه باشم. اولی، جایی که دیگر نه خوشبختی را تشخیص می‌دادم نه اندوه را؛ آشیانه خانوادگی. آنجا با میلن، فرشته همسرم، زندگی می‌کردم که با صبری که راز آن فقط دست خودش بود هنوز خستگی‌ناپذیر مرا تحمل می‌کرد. و با لیزیان، دختر شیرینمان. حضور او تنها بندی بود که هنوز مرا به حقیقت وصل می‌کرد.
خانه دوم، برای هر سه‌مان کارگاه بود. آنجا خیلی بدبخت نبودیم. میلن خواب‌هایش را تحلیل می‌کرد و نوشته‌های خودکارش را رمزگشایی. لیزیان هرچه دلش می‌خواست، بی‌محدودیت، انجام می‌داد. و من، در آنجا، می‌اندیشیدم.»
دامین انگار ژست گرفته است. بی‌حرکت، سال‌های نوری دور می‌شود… در همان جای قبلی. آرامش و صلح مثل شاه و ملکه در کارگاه خانوادگی فرمان می‌رانند.
لیزیان، دختر کوچولوی دلربا با چشم‌های قهوه‌ای و موهای شاه‌بلوطیِ مایل به سرخ، با ناز به سوی من، پدرش، می‌آمد که در قلمرو مقدسم مراقبه می‌کردم.
— بابا، می‌شود ماژیک‌هایت را به من قرض بدهی، لطفاً؟ می‌خواهم برایت نقاشی بکشم.
— البته که می‌توانی استفاده کنی، فقط یادت نرود هر بار یکی را استفاده کردی درپوشش را بگذاری… راستی! چه می‌خواهی برایم بکشی؟
— آه! غافلگیری است.
— حتماً خیلی قشنگ می‌شود؛ می‌دانم استعداد داری.
هم از اینکه می‌توانست از آن رنگ‌های قشنگ استفاده کند خوشحال بود و هم از تعریف‌وتمجیدهای من هیجان داشت؛ با عجله رفت در اتاقی که برای بازی به او داده شده بود جا گرفت.
در حالی که آن فرشته دو سه کتاب کارل یونگ را ورق می‌زد تا تحلیل خواب‌هایش را علمی‌تر هدایت کند، من به فکرهایم ادامه می‌دادم.
با الهام از خوانده‌هایم دربارهٔ کیمیاگری، مثل شاگردِ جادوگری بی‌آزار، حکمت‌های کیمیاگرانه و فرمول‌های مبهم با نثری لنگان می‌ساختم. حتی سرِ شام‌های دوستانه از آن‌ها استفاده می‌کردم و آن‌قدر نامحسوس در گفت‌وگو می‌لغزاندمشان که هیچ‌کس واکنشی نشان نمی‌داد. بعد با افتخار جملهٔ محبوبم را می‌خواندم: «تصور کن تا پیش‌بینی کنی، تا تحقق بخشی»، و بدین‌گونه به شنوندگانم خبر می‌دادم که شهرت در انتظارِ من است. البته باز هم هیچ نظری برنمی‌انگیخت. برایم مهم نبود. کارکردهای پنهانیِ اندیشه‌های پیامبرانه‌ام پیش از هرچیز باید مکانِ نوشتنشان را تعیین می‌کرد: Cogito ergo sum. این‌طور لازم نبود خودم را نیشگون بگیرم تا مطمئن شوم هنوز وجود دارم.
در حال بسطِ جمله‌های کوتاهم، زیر مراقبت نزدیکِ شبح هرمس تریسمگیستوس، این گفته‌های احتمالی را به کمیک‌استریپ بدل می‌کردم تا توضیحشان بدهم.
— بابا نگاه کن، نقاشی‌ام تمام شد.
— کجا بودم…؟… آه! لیزیان، ترساندی‌ام… تمامش کردی؟… اوه! چه قشنگ، چه رنگ‌های خوبی انتخاب کرده‌ای. غافلگیری‌ات را دوست دارم. به مامان نشانش دادی؟
— نه، نمی‌خواهم مزاحمش شوم، مشغول خواندن است.
با لبخندی همدستانه از لیزیان دعوت می‌کردم بی‌صدا دنبالم بیاید تا میلن را که غرق کار سختش بود پیدا کنیم. مثل گربه به سوی همسرم خزیدم، انگشتانم را در موهای خواننده لغزاندم و بوسیدمش، خوشحال از اینکه تمرکزش را به هم زده‌ام. بی‌آنکه چشم از نوشته‌های مراد فکری‌اش کارل یونگ بردارد، با آغوشی نرم پاسخ داد.
— ببین، خرگوشکم! می‌خواهم کارِ قشنگی را که لیزیان برایم کرده به تو نشان بدهم.
نگاهش را به غافلگیری رنگارنگ چرخاند و از ته دل خندید. بعد، در حالی که کودکمان را نوازش می‌کرد، گفت:
— یک کاریکاتور از شخصیت کمیکِ بابا. لیزیان، چه هدیهٔ قشنگی درست کرده‌ای، پیشیِ من. — آفرین، کوچولوی من!
رؤیاپات با حسرت نگاه می‌کند که این تصویر شیرین دور می‌شود. لحظه‌ای خوش، در میان بسیاری لحظه‌های دیگر، که خوشبختی‌های کوچک را به بدبختی‌ای تزریق می‌کرد که کمک اجتماعی فقط کمی سبک‌ترش کرده بود. اما محوری که پژوهشش را بر آن بنا خواهد کرد در جای خود قرار گرفته: یک مکان. کارگاه.
— علاقه خاصی به این پناهگاه داشتم. بیشتر وقتم را آنجا صرف طرح‌هایی می‌کردم که شاید خلاقیتم را راضی کنند. برای مشغول‌کردن خودم؛ چون از دنیای کار بریده بودم. با وجود مسئولیت‌های آشکارم، تنبل و بی‌انگیزه شده بودم. آیا از بهره‌وری حالم به هم خورده بود؟… — با چند دوست دانشگاهی در جهان فیلم انیمیشن ماجرایی هیجان‌انگیز داشتم. همه‌چیز خوب شروع شد، همه‌چیز بد تمام شد… و بین این دو یاد گرفتم مواد مصرف کنم. اما در این خانه‌ای که دیگر مال من نیست، در همین جایی که کارگاهم بود، دیگر چه می‌کردم؟… چه؟…
گاهی آنجا می‌خوابیدم؛ اغلب فرار می‌کردم آنجا تا پنهانی حرمسرایی خیالی را بپرستم که از دایرةالمعارفی بی‌تصویر هم هیجان‌انگیزتر بود… دیگر چه؟
دارد سر می‌رسد!… بله! خاطره‌ها شروع کرده‌اند حافظه‌ام را مثل حرکت‌های زیرزمینیِ بالا آمدن گدازه گرم کنند.
نیِل!… نیِل، زیبا و جالب، همین و بس. تازه به طبقه سوم، درست بالای استودیو، نقل مکان کرده بود. میان جعبه‌هایی که به اندازه کافی زود خالی نمی‌شدند، بیرون می‌آمد هوایی بخورد، گوشه‌وکنار اطراف را وارسی کند و با محلهٔ تازه‌اش آشنا شود. من هم از لحظه‌ای تنهایی استفاده می‌کردم تا چشم‌هایم همراه پلک‌زدنشان آزادانه بچرخند و گوشه‌های از پیش کاوش‌شده حیاط داخلیِ بی‌راز را ورانداز کنند. هرکداممان به نرده بالکن خود تکیه داده بودیم و هم‌زمان همه‌چیز و هیچ‌چیز را می‌دیدیم. او از سر کنجکاوی و کشف؛ من از سر عادت.
نخستین ارتباط، نخستین زبان میان ما، زبان سایه‌های روی‌هم‌افتاده‌مان بود. فقط به اندازه زمانی که هر دو زیر ماه کامل برکت بگیرند. سیلوئت دیوانه و ناملموس او، وقتی سیلوئت مرا دید که نگاهش می‌کرد، جا خورد و عقب نشست. چه کسی می‌داند شاید در سکوت، بخش‌های تاریک ما همان لحظه پنهانی با هم عشق‌بازی کرده بودند؟
مکثی کوتاه. آب معدنی شیشه‌ای را که مانع فرارش است به منشور بدل می‌کند. توقفی برای رفع تشنگی. کوتاه.
«متأهل و از نظر جسمانی وفادار بودم، اما بی‌ثباتیِ بهشت‌های مصنوعی از من عرق می‌کرد. حضورِ او به من نشان می‌داد خیال‌پردازی‌های خاک‌گرفته ممکن است واقعی شوند، در حالی که میلِ جنسی‌ام با شتاب به مرمتشان مشغول بود. با این حال، توانِ اغواگری‌ام که مواد از من بریده بود و تخیلم که در افتِ زیست‌آهنگ قرار داشت، فقط بهانه‌ای بسیار کوچک برای نزدیک‌شدن به تازه‌وارد به من می‌داد. یک نشانهٔ فرهنگی.
هنوز تابستان بود. خیابان خالی. دیر وقت. صدای خودروهای بلوار، که مثل خش‌خشِ بال‌ها بزرگ شده بود، صدای زنجره‌ها را خفه می‌کرد؛ فقط همان‌ها با هم درباره تازه‌ترین خدمات زیست‌محیطی‌شان حرف می‌زدند. دورتر، در میان میان‌بری که از پارکی می‌گذشت که من در آن نشسته بودم، نیِل از جایی برمی‌گشت که نمی‌دانستم کجاست. شاید از سر کار؟ از تفریح؟ مهم نبود؛ فرصتی آرام برای معرفی خودم داشتم.
بی‌آنکه کوچک‌ترین ترسی در او دیده شود، مسیرمان را به هم نزدیک کردم. زیر چراغ خیابانی که نیمه راه خانه‌ام و کارگاه بود به او رسیدم. کمی لرزش در صدا، اندکی تردید در زبان بدن، و همین مجبورم می‌کرد حرف‌هایم را با ریتم تلگرافی بیرون بریزم.
— سلام! اسمم دامین است. همسایه‌ات هستم. همان‌جا، درست کنارِ خانه‌ات زندگی می‌کنم. اما یک استودیو هم دارم، در همان ساختمانی که تو زندگی می‌کنی. طبقهٔ دوم، درست زیرِ خانهٔ تو… اسمت چیست؟
— نیِل.
نامش را چنان بر زبان آورد که انگار همهٔ مکث‌هایی را که من از گفتار تلگراف‌وارم حذف کرده بودم، یکجا در آن گنجانده بود. چون این نخستین دیدار داشت مضحک می‌شد و می‌خواستم تصویر بهتری از خودم به جا بگذارم، گفت‌وگو را کوتاه کردم و سعی کردم شاعرانه‌تر باشم.
— این موسیقی که اغلب شب‌هایی که تنها هستی از پنجره‌های بازت می‌شنوم، از کت استیونز نیست، همان مرتد کلیسای راک — «…it’s a wild world…» —؟ واقعاً همان است که گوش می‌دهی؟
— بله! خداحافظ، با جمع‌بندی‌ای سریع اما چالش‌گرانه گفت و پشتش را به من کرد، انگار واقعاً خیال می‌کرد دارد کم‌زیباترین بخشِ خودش را نشان می‌دهد…
از این طفره‌رفتنِ متکبرانه گیج شده بودم، اما خونسرد، در حالی که لب‌هایم از شگفتی به هم دوخته شده بود، پرسش‌های نخستینم و دومین فرارش را در ذهن بسط می‌دادم: «زیبای من، وقتی این ترانه‌ها را گوش می‌دهی مالیخولیایی را که دورت را گرفته حس می‌کنم. خاطراتِ دردناکی به آن گره خورده‌اند؟… چه کسی ندارد؟… زندگی سخت است و پناه‌بردن به همخوابگی هم هیچ‌چیز را عوض نمی‌کند. مگر نه، Spiritus Sancti؟» ناگهان دیگر من نبودم! دیگری شده بودم. — این جوابِ رد، موجودِ پلیدی را که در من اقامت داشت به طمع انداخته بود.
مثل روحِ دومی زیرِ پوستم، این بدل دست‌به‌کار شده بود: احساساتم را می‌دزدید و احساساتِ خودش را به من تحمیل می‌کرد. می‌توانست هر لحظه، حتی با کوچک‌ترین نشانهٔ خوشبختی، دوباره سربرآورد و هرچه را به آن چنگ می‌زد به وجدانی شکنجه‌شده بدل کند.»
گرشوین آرام، «راپسودی در آبی». خاطره‌ها واضح‌تر و واقعی‌تر، انگار در زمان تراشیده شده‌اند. خنده و گریه خفه؛ همان روش همیشگی پختن احساسات. رؤیاپات فقط خودش را می‌بیند که دوباره درباره نیِل رؤیا می‌بیند.
— از پنجره‌های کارگاه دیدش می‌زدم؛ راه‌رفتنش آن‌قدر تحریک‌کننده بود که آدم دلش می‌خواست از تحسین سوت بزند. خودش را پشتِ عینک‌هایی بیش از حد بزرگ پنهان می‌کرد، با تلاشی مأیوسانه برای زشت جلوه‌دادنِ خودش. بیهوده! آشکار بود این ترفندِ ناشیانه از ترسِ محلهٔ تازه‌اش می‌آمد. خوب می‌دانست زیباییِ عصیانگرش چه اثری بر جمعیتِ مردانی می‌گذارد که در خشونت یا محرومیت پرورش یافته‌اند. با همهٔ اعتمادی که به این حقهٔ نه‌چندان هوشمندانه داشت، با وجود ترسش اجازه می‌داد نگاهش کنند.
زنی بلندقد با تناسباتی تکان‌دهنده. موهای رنگ‌شده بلوند با اندکی دیوانگی در فرها. آرایشی سبک مثل نقاب دانتل؛ رنگ لباس‌هایش را با آبی فرشته‌گون چشم‌های شاعرانه‌اش هماهنگ می‌کرد… چشم‌هایی که همیشه پشت آن قاب‌های زشت پنهان بودند.
رفت‌وآمدهایش آشفته‌ام می‌کرد، چون شبیه همان وسواسی بود که آرزوهای ناممکنم را تغذیه می‌کرد. نیِل همان کاریزمای مرلین مونرو را داشت. — جذابیتی جنسی و ظریف. ساده‌دلی‌ای وسوسه‌کننده. — بی‌آنکه ناخوشایند باشد، فضولی‌های تکانشی‌ای که حضورش در من برمی‌انگیخت آن ایکسیرِ هالیوودی را رقیق می‌کرد. یادگارِ ماندگارِ آن پیش‌چشیدن‌های شهوانیِ زادهٔ پیش‌نوجوانی‌ام. مرلین، مادرِ معنوی، در من خیال‌پردازیِ پاستلی و پایان‌ناپذیری زاده بود. موادِ مخدر سراب‌ها را به معجزه بدل می‌کردند و من رستاخیزش را در آینده‌ای نزدیک بو می‌کشیدم. در حقیقت، زیرِ این امیدِ سترون، قصدِ زنده‌ماندن تا جای ممکن همچنان پنهان بود.
وقتی به کار در کارگاه پناه می‌بردم، فوران‌های خلاقه خودم را تحسین می‌کردم. متکبرانه تا مغز استخوان از آن لذت می‌بردم. در دست راست، دست فاتح… قلم‌مو. در دست دیگر، دست فراری… سیگار حشیش. خطی از مرکب و بعد خطی از صمغ. از لحظه نابغه‌وار تا اجرای بد، هر حرکت هللویایی برای توهم بود، آیین نیایشی برای آن بازیگر بلوندی که هنوز خوابیده بود و از رقیب بالقوه‌ای که نیِل شده بود بی‌خبر.
از فروپاشی ناگزیر درونم می‌ترسیدم. لحظه‌ای که روح بسته‌شده به پیمانی خیالی با ریشه‌دواندن نهایی همسایه تازه‌ام می‌مرد. از زمان آمدنش، برای واکنش، این دروغ رو به رشد را با خود تکرار می‌کردم: «هرگز مرلین را از تختش پایین نمی‌آوری.» حتی میلن که تقریباً دیگر دوستم نداشت در تلاش‌های شمایل‌شکنانه‌اش شکست خورده بود. نیِل چطور می‌توانست؟ ممنوعیتی که او مجسم می‌کرد، هر روز جذاب‌تر می‌شد و لباسِ برگشت‌ناپذیری بر تن می‌کرد. آیا مثل موشی باهوش اما دست‌وپاچلفتی، خودم در تله‌ای که ساخته بودم گیر افتاده بودم؟
از وفاداری به مرلین و برای حفظِ تختش، عیب‌هایم را استوارتر می‌کردم و بدترین رویِ خودم را به نمایش می‌گذاشتم. پرسر‌وصدا و بیش از حد پرانرژی، بی‌ملاحظه، حاشیه‌ای، با وجدانی گریزپا. افزون بر چند فورانِ پارانویایی علیه شاگردانِ مجازیِ کارل مارکس. — حکایتی خنده‌دار دربارهٔ این سیاست‌بازها! فقط چون در پارک، درست روبه‌روی خانهٔ او، تظاهرات می‌کردند، با وقاحتی آمیخته به شیطنت برایشان اعلامیه‌های آنارشیستی پخش می‌کردم. روپوشِ سفیدی پوشیده بودم که با علامت‌سؤال‌های زمخت پوشانده شده بود و کلاهِ ایمنیِ ساختمانی‌ای بر سر داشتم که با گل‌های پلاستیکی آراسته بودم. در قلمروِ خودشان، کاغذهای سفید به دستشان می‌دادم که تبلیغاتِ «برگ‌کلم‌های سرخ»شان را تحقیر می‌کرد.
فعالان حساس‌تر، که به سود و فایده حضورم شک داشتند، فوراً مرا زیر بازجوییِ ایدئولوژیک می‌بردند.
— اینجا چه غلطی می‌کنی، خرابکار؟ این دیگر چیست، خرده‌بورژوای سرمایه‌دار؟
— این؟… برنامه سیاسی حزب R.D.T. من، حزب «هیچِ مطلق»!
آن‌وقت خشم آن گروهک کمونیستی روی کاغذهای سفید و بی‌ایدئولوژی من نوشته می‌شد. تمام این نمایش برای این بود که مطمئن شوم در نگاه احتمالیِ کسی که امیدوار بودم شاهد باشد سقوط می‌کنم، و هر امکان دیگری را از پیش خنثی کنم.
عاشق بودم! هنوز هم هستم! افسوس! پوستِ حیوانی هار برایم مجوز عبور بود. — هویت دوگانه! — برای نیِل محال بود منِ واقعی مرا حدس بزند. اوجِ پوچی این بود که انتظار داشتم روزی تمامِ خوبی‌هایم ناگهان و یکجا شورش کنند. دگرگونیِ نامعقول و نامنتظر یک آدم معمولی. با این امید ناخودآگاهی که در من جان می‌گرفت، چطور می‌توانستم خودم را قانع کنم احساسات قابل کنترل‌اند؟ آیا عشق با اهرم اراده کنترل می‌شود؟
دامینِ رؤیاپات روی دیوان پیچ‌وتاب می‌خورد، تقلا می‌کند، انگار می‌خواهد آلودگی‌ای را از بدنش بیرون بکشد. می‌کوشد جنِ وجودش را از خود بیرون براند! به خودش دستور می‌دهد وقتی بازسازیِ خاطره کامل شد یکی از گرانبهاترین یادها را فراموش کند.
— برای دومین سال پیاپی در فعالیت اجتماعی درگیر بودم و از مشارکتم در سازماندهی جشن ملی در محله استفاده می‌کردم تا جایگاه خودم را به‌عنوان هنرمند پیدا کنم. اما بیشتر از آن، تا خودم را به‌عنوان آدمی گمشده دوباره پیدا کنم.
تمرکزم روی ساختن نماد عروسکی‌ای بود که به کمیته محلی پیشنهاد کرده بودم؛ تنها وسط حیاط، پشت به خانه آجری قرمزی که استودیوی من را در خود داشت، مشغول محکم‌کردن اسکلت چیزی بودم که قرار بود قورباغه‌ای سوار بر قوچ شود.
طبق روش همیشگی کارم، همه‌چیز دوروبرم ریخته بود. چکش و اره، میخ‌های کج و قوطی پیچ، تکه‌های چوب و خاک‌اره. (از دلِ آشوب نور زاده می‌شود.) با الهام از آفتابِ نخستین روز تابستان، این تقویت‌ها را سرسری و سریع انجام می‌دادم. وقتی با سیم شکل‌ها را تعریف می‌کردم، ناگهان مخاطم با لطافت از بوی خزنده عطری نوازش شد که دعوتم می‌کرد برگردم.
نیِل، با لباسِ تابستانیِ زیبایی با نقشِ گل، باوقار از پلهٔ بیرونی که مستقیم به حیاط می‌رسید پایین می‌آمد و با لبخندی کامل «سلام!» دوستانه‌ای می‌گفت. حالا، به لطفِ شلوغی‌ای که در آن دست‌وپا می‌زدم، برایش روشن شده بود که می‌تواند رفتارهای عجیبم را فقط با این واقعیت توضیح دهد که چیزی جز یک هنرمند نیستم: بی‌نظم و نامتعارف.
مبهوتِ چیزی که قرار بود به یکی از خوشایندترین آغوش‌های حافظه‌ام بدل شود، اسیر جوهر این لحظه شیرین ماندم؛ عطری که برای لحظه‌ای خلع سلاحم کرده بود. چند ثانیه مردند تا بتوانم جواب سلامش را بدهم.
صد بار! هزار بار، در طول روز صحنه را مثل ویدئو برای خودم پخش می‌کردم. آن عطر ظریف اروپایی، آن صدای صمیمی، آن حال‌وهوا شبیه یکی از فیلم‌های محبوبم با بازی مرلین: «خارش هفت‌ساله». (داستان شوهر وفاداری که زیر بار خیال‌پردازی‌هایش است و درباره همسایه طبقه بالا رؤیا می‌بیند.)
در تکرارهای خستگی‌ناپذیرِ صحنه، ضعفم را در برابرِ جذابیتِ مقاومت‌ناپذیری که عطر احاطه‌اش کرده بود می‌دیدم. همین مشاهده کمک می‌کرد بفهمم اگر نیِل هنرمند را در من کشف کرده بود، من حالا در او الهه‌ای زنده برای الهام می‌دیدم.
«Rhapsody in Blue» به ریتمِ جاافتادهٔ خود رسیده است. خاطره‌ها در قالبی کلاسیک واردِ ذهن می‌شوند. جریانشان مزهٔ جَز دارد. کرشندو، الهامِ آهنگسازِ یهودیِ نیویورکی.
بطری آب معدنی تهِ خودش را نشان می‌دهد. لحظه توقف، لحظه گوش‌دادن. اتاق نشیمن دیگر رازی ندارد؛ کوچک‌ترین فرورفتگی‌هایش زیر نگاه کنجکاوِ طردشده‌ای آشکار می‌شوند که در جست‌وجوی رنج‌های لازم است. دامین بلندبلند برداشت‌هایش را می‌گوید.
— رنج‌کشیدن! با درد هم‌بستر شدن! وقتی درد آرام می‌شود، زخم‌های قدیمی‌ای را که اینجا و آنجا مانده‌اند جمع می‌کنم. مازوخیستِ رؤیاپات! اگر امروز با خاطراتی که استکاتو ظاهر می‌شوند رؤیاهای دقیق فردا را می‌کارم، آیا باید قلبم را از سینه بیرون بکشم؟
سال‌ها از این خانه لعنتی دور بودم و خودم را عذاب دادم، تصاویر باقی‌مانده از تو را عزیز داشتم؛ همان‌ها که هنوز زیر قشر مغزم، همراه رؤیاپردازی‌هایم شناورند. آن وقت‌هایی که اصلاً رؤیایی در سر دارم!… وقتی تو آنجایی!… یا آنجا!…
تشویق! اجرای عالی پیانیست و ارکستر. ضبط زنده. پایان ستایش‌ها. نور خوابیده. همه‌چیز معلق است. همه‌چیز، حتی شبحِ «یادمان» لحظه‌های پیشین، تکیه‌گاه تکان‌های شبح‌وار تازه.