ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Μια γυναίκα, αλλά πάνω απ’ όλα μια πηγή έμπνευσης που παραμένει ζωντανή στο πνεύμα ενός καλλιτέχνη· μερικές φορές ένα μοντέλο που τον οδηγεί σε μια παραγωγή πλούσια σε νέα και ξεχωριστή δημιουργικότητα· συχνά επίσης μια φίλη, της οποίας η «βασιλεία» γίνεται λόγος ύπαρξης για τον καλλιτέχνη: αυτό είναι, στην ουσία, το προφίλ της μοναδικής μούσας. Γενικότερα και, πιο απλά, μούσα είναι η πηγή μιας έντονης ώθησης που παρακινεί όποιον διαθέτει κάποια δημιουργική ικανότητα να εκφράσει το συναίσθημα που του γεννά αυτό το πρόσωπο. Αυτή η ευχάριστη ένταση, αυτή η ροπή προς τη δημιουργία, μπορεί να διαρκέσει για σύντομο ή μέτριο χρονικό διάστημα, ή ακόμη και μια ολόκληρη ζωή. Ανεξάρτητα από το φύλο.

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ!... ΜΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΑΞΙΑ

Δεν χρειάζεται να επεκταθούμε σε όσα επέτρεψαν στη «Φύση» να προβλέψει στα σχέδιά της... την ύπαρξη όντων που διαθέτουν οξεία ικανότητα αφηρημένης σκέψης και βαθιά επιθυμία να δώσουν υλική μορφή στα αποτελέσματά της. Ο καλλιτέχνης υπάρχει. Γνωρίζουμε ότι κάποιοι άνθρωποι γεννιούνται με χαρίσματα· ο νεαρός Μότσαρτ είναι το πιο ξεκάθαρο παράδειγμα.

Γνωρίζουμε επίσης ότι η «Φύση» έχει σχεδιάσει... για την επιβίωσή της... την ισορροπία. Σε μια φύση απορυθμισμένη, η ανθρωπότητα δεν θα υπήρχε.

Η ΜΟΥΣΑ... ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ.

Το φυσικό συμπλήρωμα του καλλιτέχνη είναι λοιπόν η μούσα: ένα ον που επιτρέπει στον καλλιτέχνη να απελευθερώσει τη δημιουργική δύναμη που κατοικεί μέσα του. (Διοχέτευση των ενεργειών του ή έμμεση έμπνευση.) Σε πολλές περιπτώσεις, προς εκείνη κατευθύνει επίσης αυτή τη δύναμη (άμεση έμπνευση).

Η Αφροδίτη του Βίλεντορφ! Όσο παράξενο κι αν φαίνεται, πριν από χιλιάδες χρόνια, είναι πολύ πιθανό η Αφροδίτη του Βίλεντορφ να υπήρξε το αποτέλεσμα ενός ιδιαίτερου συναισθήματος ανάμεσα σε έναν άνδρα της Παλαιολιθικής εποχής και μια γυναίκα της εποχής του. Παρότι, εξαρχής, όλοι συμφωνούν ότι αυτό το ασβεστολιθικό τεχνούργημα αποτελεί μία από τις πρώτες ανθρώπινες αναπαραστάσεις της γονιμότητας, μπορούμε να θεωρήσουμε ότι αυτές οι δύο γόνιμες ιδέες είναι συμβατές.

Οι αρχαίοι Έλληνες αφιέρωσαν ένα μέρος του πλούσιου μυθολογικού τους ουρανού σε φανταστικές γυναίκες — προφανώς —, σε θαυμάσιες θεές που προστάτευαν τις ελεύθερες τέχνες της εποχής. Αυτές είναι οι Μούσες. Σε καθεμιά από τις ευγενείς τέχνες εκείνου του καιρού αντιστοιχούσε μία από αυτές. Η σημασία του συνόλου των ιδεών της αρχαίας Ελλάδας, «ακρογωνιαίου λίθου» του σημερινού πολιτισμού, εξηγεί γιατί παραμένει ακόμη ζωντανή η εικόνα του να βρίσκεται κανείς υπό την αιγίδα των μουσών.

Πρέπει επίσης να σημειώσουμε ότι ένας άλλος μεγάλος πολιτισμός, χωρίς να το έχει διακηρύξει, αναγνώρισε σιωπηρά, μέσα από την κουλτούρα του, τη σημασία αυτής της αρχής της «μούσας». Αυτόν τον ρόλο, που στην αρχή τον ανέλαβαν για λίγο άνδρες και αργότερα γυναίκες με αλτρουιστικές αρετές και πιστή αφοσίωση στους κυρίους τους, τον ενσαρκώνουν πολύ καθαρά οι γκέισες. Η ίδια η ιστορική τους ύπαρξη υπογραμμίζει την κεφαλαιώδη σημασία αυτών των ανθρώπων στην τέχνη του να κάνουν τους άλλους να ονειρεύονται. Γιατί, πράγματι, μπορούμε να φανταστούμε τον ιαπωνικό πολιτισμό χωρίς αυτές τις εξωτικές προσωπικότητες;... Ή να σχεδιάσουμε από μνήμης ιαπωνικά χαρακτικά χωρίς εκείνες;

Στο ίδιο πνεύμα, δεν θα είχαν άραγε οι εταίρες της Αναγέννησης τα ίδια ευεργετικά αποτελέσματα στους ζωγράφους που ήταν δεμένοι... με την αυλή και υπηρετούσαν ιδιότροπους αλλά φιλότεχνους βασιλιάδες; Φανταστείτε την εξής κατάσταση: ένας επίσημος καλλιτέχνης εργάζεται για εβδομάδες ζωγραφίζοντας μια νεαρή βασίλισσα. Ντυμένη με τα ωραιότερα στολίδια της, ποζάρει γι’ αυτόν. Τα βλέμματά τους συναντιούνται και εκείνη του χαμογελά. Δεν θα εμπλουτίσει άραγε αυτή η βιωμένη στιγμή το έργο του;

Ακόμη κι αν πλανάται πάντοτε μια αμφιβολία για την ταυτότητα του μοντέλου, και παρότι αυτός ο ιδιοφυής καλλιτέχνης σχεδίασε επίσης πολεμικές μηχανές, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι ένιωσε αναμφίβολα ιδιαίτερες δονήσεις μπροστά στη Μόνα Λίζα. Όποιες κι αν είναι οι πολυάριθμες υποθέσεις γύρω από το έργο και την προέλευση του μοντέλου, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Τζοκόντα ήταν μια αληθινή μούσα.

Η ιστορία περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό τέτοιων γυναικών. Ας αναφέρουμε όμως μόνο μερικές, πιο πρόσφατες, με χρονολογική σειρά.

— Η George Sand, λογοτέχνις του περασμένου αιώνα· ενέπνευσε αρκετά έργα του Frédéric Chopin κατά τα επτά χρόνια που διήρκεσε η σχέση τους. Μια μικρή υπενθύμιση: η Sand ήταν φεμινίστρια. «Αδιάσειστη απόδειξη ότι η μούσα δεν είναι κατ’ ανάγκην ένα γλυκερό φανταστικό στοιχείο ή μια παθητική αρχή!»

— Η Gala για τον Dalí. Για τον περίφημο και θεϊκό ζωγράφο, τα πάντα περνούσαν μέσα από τη Gala. Μετά τον θάνατό της το 1982, η υγεία του καλλιτέχνη επιδεινώθηκε. Δεδομένης της διάστασης της μούσας που αποκάλυψε αυτή η γυναίκα, ας θυμηθούμε ότι η Gala, πριν γνωρίσει τον Dalí... ήταν σύζυγος του ποιητή Paul Éluard.

— Simone de Beauvoir και Jean-Paul Sartre. Το ζευγάρι των διανοουμένων! Ποιος από τους δύο ήταν η μούσα;... Η έμπνευση του ενός περνούσε αναμφίβολα μέσα από τη βαθιά αναλυτική διερεύνηση των εμπειριών του άλλου.

— Η Marilyn Monroe (βλ. επίσης παρακάτω στο κείμενο) για τον Arthur Miller. Είναι γνωστό ότι ο συγγραφέας αυτός εμπνεύστηκε από τη διάσημη σύζυγό του για το σενάριο της ταινίας «The Misfits». Παρότι προτιμούσε να απομονώνεται στο δωμάτιό του για να φαντάζεται..., η ψυχή του δεν μπορούσε παρά να εμποτίζεται από τις αναθυμιάσεις των πιο εξαιρετικών ερωτικών συνευρέσεών του με αυτή τη συναρπαστική γυναίκα. «Μα πώς κατάφερνε να γράφει στη γραφομηχανή;»

— Η Jane Fonda για τον Roger Vadim. Θα μπορούσαμε αναμφίβολα να αναφέρουμε και άλλες μούσες στη ζωή αυτού του σπουδαίου κινηματογραφιστή, όπως την πάντοτε εντυπωσιακή Brigitte Bardot. Ας πούμε όμως ότι στο πρόσωπο της κυρίας Fonda διακρίνεται καθαρά μια τολμηρή αρχοντιά, στοιχείο που ασφαλώς δεν θα μπορούσε παρά να εμπνεύσει τον σκηνοθέτη.

— Yoko Ono και John Lennon. Αυτή η γυναίκα, ζωγράφος με αδιαμφισβήτητο ταλέντο, έδινε στον εξαιρετικό John Lennon την ευκαιρία να βιώνει έντονα το φαινόμενο της παρουσίας μιας μούσας στη ζωή του. Χωρίς να σχολιάζουμε τα έργα του Lennon «πριν από τη Yoko» ή της «περιόδου Yoko», ας σημειώσουμε ότι η ποίησή του μοιάζει να αποκτά διαφορετικό χρώμα και γλώσσα μετά την άφιξή της. Αυτό το θαυμάσιο τραγούδι που είναι το «WOMAN» δεν θα ήταν ποτέ το ίδιο — ή ίσως δεν θα υπήρχε ποτέ — χωρίς την παρουσία της Yoko δίπλα του.

Τέλος, δεν λέγεται επίσης ότι πίσω από κάθε μεγάλο άνδρα κρύβεται μια... γυναίκα; Γιατί να μην ξαναγραφτεί η παροιμία ως εξής;... «Συχνά, πίσω από κάθε μεγάλο άνδρα υπάρχει μια γυναίκα... πιο εξαιρετική από εκείνον.»

ΑΝΑΚΑΛΥΠΤΟΝΤΑΣ ΜΙΑ ΜΟΥΣΑ.

Ας υποθέσουμε εξαρχής ότι, στη «Γέννηση της Αφροδίτης», έργο του ζωγράφου Botticelli και αναπαράσταση της θεάς των αρχαίων Ιταλών, ο καλλιτέχνης εξέφραζε αλληγορικά την ωριμότητα, την έμπνευση, τη γοητεία και την ομορφιά· όλες ιδιότητες απαραίτητες για αυτή την «ιδιαίτερη κλίση» της μούσας. Ο ζωγράφος συγκρίνει λοιπόν την Αφροδίτη — η οποία, στην ανδρική φαντασία, γεννά επίσης την ιδέα της μούσας — με ένα σπάνιο μαργαριτάρι.

Αυτός ο συμβολισμός υπονοεί ότι ένα ον τέτοιας ποιότητας δεν εμφανίζεται από τη μια μέρα στην άλλη. Αυτό το χάρισμα δεν το ανακαλύπτει η ίδια μέσα σε ένα κουτί δημητριακών. Η ανακάλυψη του εαυτού της είναι αποτέλεσμα μιας σύνθετης εξέλιξης. Αυτή η «βαθιά συνειδητοποίηση» είναι στην πραγματικότητα ένα πολύ σπάνιο γεγονός, και το αντανακλαστικό της αξιοποίησης αυτού του ταλέντου δεν ενεργοποιείται αυτόματα.

Κατά τον ίδιο τρόπο, συχνά αυτά τα δύο ολοκληρωμένα όντα, που ζουν παράλληλες ζωές, δεν θα κατάφερναν να χειραφετηθούν και να λάμψουν παρά μόνο μέσα από τη συμβίωσή τους. Ορισμένες γυναίκες απλώς κολακεύονται όταν δέχονται ένα ποίημα, εμπνέουν ένα τραγούδι ή γίνονται το μοντέλο ενός πίνακα, χωρίς να αντιλαμβάνονται ότι γεννούν ενέργειες συμπληρωματικές προς τη δημιουργικότητα του καλλιτέχνη. Η σιωπή τους αποδίδει λοιπόν όλη την αναγνώριση σε εκείνον. Δεν μπορούν να ωφεληθούν από τον αντίκτυπο μιας επίσημης μνείας που θα αποκάλυπτε ότι είναι πηγή, φως, καταλύτης ταλέντου. Μήπως οι μούσες είναι κατά βάθος διακριτικά όντα;

Η ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΑΣ.

Μια μούσα που αντιλαμβάνεται τη σημασία της ύπαρξής της δίπλα σε έναν συγκεκριμένο καλλιτέχνη... ή ακόμη και τη δυναμική της μέσα σε ένα καλλιτεχνικό κίνημα, προς όφελος του πολιτισμού, διαθέτει μεγάλη συνείδηση της Ιστορίας. Η υπερβατική της παρουσία και η συνολική της επιρροή θα γίνονται αισθητές στη δημιουργική εξέλιξη και στο σύνολο των έργων... και μερικές φορές θα εκδηλώνονται ακόμη και με εκλάμψεις ιδιοφυΐας.

ΑΟΡΑΤΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΣΥΝΕΙΔΗΤΑ ΓΚΡΑΦΙΤΙ.

Ποιος ξέρει... αν, όταν γεννιέται μέσα μας, στους παρατηρητές, μια στιγμή ονειροπόλησης, σαν μια έκσταση καθώς ακούμε ή βλέπουμε ένα έργο, δεν έχουμε στην πραγματικότητα μόλις αποκρυπτογραφήσει μια ποιητική στιγμή που έζησε ο δημιουργός... Σαν μια ανάγνωση στο επίπεδο του υποσυνείδητου...

Ποιος ξέρει... αν, σαν υποσυνείδητο μήνυμα, ορισμένες εξαίσιες και προνομιακές στιγμές της δημιουργίας των έργων, που μαρτυρούν τη βαθιά σύμπνοια ανάμεσα στον καλλιτέχνη και τη μούσα, δεν είναι εγγεγραμμένες μέσα τους;

Ποιος ξέρει... αν, σε τέτοιες στιγμές, δεν έχουμε μόλις περάσει σε μια ζώνη που ξεπερνά την κριτική ανάλυση και τα καθιερωμένα σχήματα... Σαν να συνειδητοποιούμε μια γλώσσα και ένα λεξιλόγιο αόρατα και μοναδικά για κάθε έργο. Ένα συμπυκνωμένο πλέγμα σημείων που καθορίζει την ποιότητα. «Το αριστούργημα ή η κακοτεχνία;» Και γιατί όχι;...

Ποιος ξέρει... αν εμείς, οι άνθρωποι, που είμαστε λίγο μόνο περισσότερο από τα ζώα, δεν έχουμε τη δύναμη να εμποτίζουμε τη ζωή με το πέρασμά μας με έναν τρόπο μοναδικό για τη φύση μας· έναν τρόπο, την αντίληψη του οποίου ίσως αμβλύνει σήμερα το χημικά απορρυθμισμένο γήινο περιβάλλον μας;

Ποιος ξέρει αν αυτά τα σημάδια, ως υπενθύμιση του περάσματός μας, δεν αποτελούν μια ψυχική προέκταση της ανθρώπινης παρόρμησής μας να αναπαραγόμαστε;

Ποιος ξέρει αν αυτή η ενστικτώδης επιθυμία δεν είναι ριζωμένη στα γονίδιά μας;

Τέλος, ποιος μπορεί να αποδείξει ότι οι μούσες δεν διαθέτουν αυτή την ταραχώδη χημεία που οδηγεί τον καλλιτέχνη, αναγκάζοντάς τον να υπερβεί το ζωικό πλαίσιο, να αφήσει το σημάδι του στον χρόνο, να σηματοδοτήσει τα όνειρά του;

Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ.

Υπό αυτές τις συνθήκες, ποιος καλλιτέχνης δεν ελπίζει σε μια τέτοια συνάντηση; Ποιος καλλιτέχνης δεν θα ένιωθε έντονη συγκίνηση μπροστά στην εντυπωσιακή ανακάλυψη μιας μούσας; Αυτή η συγκίνηση, που προδίδεται από σημάδια ή αποκαλύπτεται διακριτικά από το υποσυνείδητό του, σαν προβολή της ψυχής του, μπορεί να τον οδηγήσει να προσέξει αμέσως το ον που του παρουσιάζει η μοίρα, εφόσον είναι απαλλαγμένος από κάθε άλλη έγνοια.

Χωρίς να αποδίδουμε στον καλλιτέχνη μια κατάσταση ή μια ευαισθησία διαφορετική από εκείνη των συνανθρώπων του, ας θεωρήσουμε ότι επιδιώκει συνεχώς να εγγράφει στον χρόνο κάθε προνομιακή σχέση που τον συγκινεί. Είναι προσεκτικός.

Παραδόξως όμως, είναι ένα άτομο που αναζητά συνεχώς το φως, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί τον εαυτό του σε μια κατάσταση παρόμοια με την πρώτη φάση της ύπνωσης. Μπορεί να είναι κυκλοθυμικός, αφηρημένος.

Αυτή η κατάσταση ημισυνείδησης θα του επιτρέψει να αντιληφθεί ένα ον που είναι εκ φύσεως συμπληρωματικό προς εκείνον. Θα μπορέσει να διακρίνει σε αυτό το ον τη λάμψη μιας μεγάλης ευαισθησίας. Αυτή η διαπίστωση αναπτύσσεται μέσα από την ανακάλυψη «πλούσιων τοπίων» στα μάτια της. Μπορεί να φανταστεί ότι αυτό το φαινόμενο, με την ονειρική του όψη, θα συνεχιστεί πέρα από την πρώτη επαφή. Γιατί γνωρίζει ότι η μούσα μπορεί να γίνει δεσμός, δρόμος, τρόπος προσέγγισης της καθαρής δημιουργίας.

Αυτή η σχέση, αν μεταφερθεί στα άκρα, μπορεί να οδηγήσει τους δημιουργούς να θεωρήσουν αυτό το «μισό» απαραίτητο, ακόμη και ζωτικό. (Dalí και Gala.)

Εφόσον είναι απίθανο μια μούσα να αναγνωρίσει από μόνη της τον εαυτό της ως μούσα, η «χημική διαδικασία» ενεργοποιείται πρώτα, με έκπληξη, στον καλλιτέχνη. Η αντίστροφη κίνηση (μια μούσα βέβαιη ότι εμπνέει) θα φανέρωνε μεγάλη έπαρση.

Η διαίσθησή του θα του υποδείξει, σαν ξαφνική έμπνευση, ότι βρίσκεται μπροστά σε μια μούσα. Επειδή οι αναμενόμενες αντιδράσεις μοιάζουν με εκείνες του κεραυνοβόλου έρωτα, είναι πιθανό να γίνει αδέξιος στην προσέγγισή του αν δεν έχει αυτοπεποίθηση, ή εκνευριστικός αν είναι υπερόπτης. Η διάκριση ανάμεσα στο φαινόμενο του έρωτα και στην αναγνώριση μιας μούσας μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη, γιατί και στις δύο περιπτώσεις υπάρχει γενναιόδωρη προσφορά χρόνου και μεγάλη σημασία της παρούσας στιγμής.

Η ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ.

Πράγματι, μόνο οι άμεσα ενδιαφερόμενοι μπορούν να ξεχωρίσουν, από την ένταση ή τη διάρκεια, αυτά τα δύο υπέροχα πράγματα. Στη δεύτερη περίπτωση, αν η αγάπη περιβάλλει τη σχέση ανάμεσα στα δύο πρόσωπα, η φυσική επιρροή της μούσας ενισχύεται. Η ειλικρινής και βαθιά αγάπη ανάμεσα σε αυτά τα δύο όντα θα αντανακλάται στην ποιότητα και στην έκταση της παραγωγής.

Εν ολίγοις! Αν αφήσουμε για λίγο κατά μέρος την αγάπη, μπορεί παρ’ όλα αυτά να προκύψει μια βαθύτερη σχέση, αν η μούσα διαθέτει τη σοφία και την ωριμότητα ή, εναλλακτικά, την τόλμη που απαιτείται για μια ξαφνική συνειδητοποίηση αυτού του χαρίσματος. Αυτή η ιδιότητα παίρνει, θα λέγαμε, τη μορφή δύναμης και επιρροής. Όμως η ίδια η μούσα μπορεί να αμφιβάλλει για την ικανότητά της να εμπνέει ή να τη θεωρεί μάταιη. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο καλλιτέχνης πρέπει να σκεφτεί ότι αυτό το πρόσωπο ίσως έχει ήδη πέσει θύμα ενός «φιμωτή των μουσών» (βλ. παρακάτω στο κείμενο).

Ποιος ξέρει αν... για τον καλλιτέχνη, αυτή η ανεπαίσθητη χημεία της μούσας δεν διακρίνεται απλώς στα χαρακτηριστικά του προσώπου της;

Αυτή η αναφορά σε μια χημική διαδικασία, αυτή η διατύπωση μιας ιδιαίτερης χημείας, προφανώς δεν μπορούν ούτε να αποδειχθούν ούτε να διαψευστούν. Εδώ ξεπερνιούνται τα όρια της πραγματικότητας και φτάνουμε στον ίδιο τον κόσμο του καλλιτέχνη: στο δυναμικό σύμπαν του καλλιτέχνη που εμπνέεται από μια μούσα. Είναι ο πλανήτης της συνειδητής ανάπτυξης των μυθοπλασιών, οι υψηλές σφαίρες της καλλιεργημένης φαντασίας και των φαντασιώσεων.

Οι περισσότεροι καλλιτέχνες γνωρίζουν τα όρια του ταλέντου τους. Αν εμφανιστεί δημιουργική ξηρασία, δεν ευθύνεται κατ’ ανάγκην η μούσα! Η ποιότητα του μαγνητισμού που διαθέτει μια μούσα μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με τη «χημική δομή» της, τη δεκτικότητά της και τις προθέσεις της. Εν ολίγοις, αν υπάρξει συνέχεια, άρα και αμοιβαία αναγνώριση, μπορεί να γεννηθεί αγάπη ή μια μεγάλη φιλία.

ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΧΩΡΙΣ ΜΟΥΣΕΣ.

Στη δραματική περίπτωση όπου η μούσα δεν αναγνωρίζει τον εαυτό της ως τέτοια, ούτε για εκείνον ούτε για κάποιον άλλο δημιουργό, ο καλλιτέχνης πρέπει να αποφασίσει να εγκαταλείψει την προσπάθεια. Ωστόσο, για χάρη της τέχνης, πρέπει να διατηρεί την ελπίδα ότι, ακόμη κι αν απουσιάζει από τη ζωή της, εκείνη θα καταλήξει κάποτε να καταλάβει το μέγεθος του θαυμαστού που κρύβει μέσα της. Ο καλλιτέχνης μπορεί να καταφύγει στη δημιουργία ως διέξοδο από τη δυστυχία του. Πρέπει όμως να προσέξει να μην παγιδευτεί στη διαρκή καλλιέργεια της ταραχής του! Ακόμη κι αν γνωρίζει ότι μια απορριφθείσα φιλία αποτελεί συχνά ένδειξη απώθησης, έστω και ελάχιστης.

Με ύστατες προσπάθειες, προβολές, μεταβιβάσεις και με τη βοήθεια υποκατάστατων της έμπνευσης — διαφορετικών για τον καθένα, με το αλκοόλ και τα ναρκωτικά να αποτελούν δύο θλιβερές πραγματικότητες —, ο καλλιτέχνης μπορεί παρ’ όλα αυτά να δημιουργήσει. Δεν θα φτάσει όμως ποτέ σε εκείνο το φυσικό και ενστικτωδώς αναζητούμενο πάθος, σε εκείνη τη σχεδόν θρησκευτική πρόθεση, αφιερωμένη στην ενστικτώδη αγάπη για την ανθρωπότητα, στην κλίση του προς την τέχνη και, αν είναι τυχερός, πάνω απ’ όλα στην αγάπη του για τη μούσα.

Το να δημιουργεί κανείς χωρίς να εμπνέεται από μια συγκεκριμένη μούσα είναι μια απλή πραγματικότητα. Άλλα στοιχεία μπορούν να ανυψώσουν την ψυχή του καλλιτέχνη και να κάνουν ένα έργο να αναπτυχθεί· ένα ιδανικό ή η φύση μπορούν να αποτελέσουν πηγή. Είναι γεγονός. Μπορούν να προκύψουν αξιόλογες δημιουργίες. Όμως, υπό αυτές τις συνθήκες, για να επιβληθεί ένα έργο στον χρόνο ως εξαιρετικό, πρέπει άραγε να πιστέψουμε ότι η φαντασία του καλλιτέχνη προσωποποιείται στα όνειρά του με γυναικείο συμβολισμό; Ένα είδος ονειρικής διεξόδου, μια μεταφορά του πάθους του με τη μορφή εσωτερικής μούσας; Μια πρέσβειρα, μια μεσολαβήτρια ανάμεσα στο συνειδητό και το υποσυνείδητο;

ΦΙΜΩΤΕΣ ΤΩΝ ΜΟΥΣΩΝ.

Ένα από τα σοβαρά προβλήματα της ανθρωπότητας, ένα εμπόδιο στην εξέλιξή της, είναι ότι εμείς οι άνδρες, επί αιώνες, υπήρξαμε κυρίως «φιμωτές» των μουσών. Πικρή αλήθεια! Οι πρώτοι «φιμωτές» των μουσών είναι συχνά καλλιτέχνες οι οποίοι, με οδηγό την τέχνη τους, για να ικανοποιήσουν — ακόμη και αθώα — τις φυσιολογικές σεξουαλικές τους ανάγκες, χρησιμοποιούν τεχνάσματα για να προσελκύσουν τις γυναίκες. «Με εμπνέετε!» «Θέλω να σας ζωγραφίσω!» Το κλισέ είναι γνωστό. Ωστόσο, η παγίδα αποφεύγεται εύκολα: αρκεί να πάρει κανείς τον χρόνο να μελετήσει την κατάσταση. «...προσοχή στον έρωτα...» Μετά το παράπτωμα..., οι μελλοντικές μούσες αμφιβάλλουν για τον εαυτό τους. («Νόμιζα ότι τον ενέπνεα;») Η διαδικασία χειραφέτησης του χαρίσματός τους διακόπτεται.

Η δεύτερη κατηγορία είναι οι γόητες που δεν διαθέτουν κανένα ταλέντο και παριστάνουν τους καλλιτέχνες. «Με εμπνέετε!» «Θέλω να σας ζωγραφίσω!» «Θα έγραφα ένα μυθιστόρημα!» Αυτοί δεν κάνουν παρά ένα μουτζούρωμα ενώ μιλούν στο τηλέφωνο ή γράφουν ένα και μοναδικό ποίημα τεσσάρων «στίχων». «Υπάρχει όμως και η αγάπη...» Μετά το γεγονός, αυτά τα πρόσωπα που θα μπορούσαν να είναι δυνητικές μούσες μπαίνουν σε άμυνα («Δεν θα ξαναπέσω στην παγίδα!») και τελικά κλείνονται στον εαυτό τους.

Η τρίτη και χειρότερη κατηγορία: οι άνδρες που χτυπούν γυναίκες. Αυτοί οι άνθρωποι καταστρέφουν πολύ περισσότερα από τις μούσες! Είναι η καταστροφή της ζωής! Η αγάπη δολοφονείται με γροθιές! Είναι ο «φόνος της ψυχής». Είναι «η σατανική διάβρωση της εξέλιξης του όντος και της ευαισθησίας του». Ένα φρένο στην εξέλιξη της ανθρωπότητας.

MARILYN MONROE: ΜΙΑ ΑΘΑΝΑΤΗ ΜΟΥΣΑ ΠΟΠ ΚΟΡΝ.

Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, η αναγνώριση της μούσας εντάσσεται συχνά στη διαδικασία της δημιουργίας. Κατά συνέπεια, προστίθενται και το όνειρο ή οι καταστάσεις ονειροπόλησης που η «εικόνα» της εμπνεύστριας ενεργοποιεί στο υποσυνείδητο του καλλιτέχνη. Η εικόνα που εκείνη προβάλλει στον καλλιτέχνη είναι πρωταρχικής σημασίας για τις ποιοτικές και ποσοτικές αξίες της παραγωγής.

Υπό αυτές τις συνθήκες, πώς εξηγείται το φαινόμενο Marilyn Monroe; Δεν αποτελεί μοντέλο που αντιστοιχεί στους σημερινούς κανόνες και συμβάσεις της μόδας. Και ούτε πριν από δέκα, δεκαπέντε ή είκοσι χρόνια η θεά ανταποκρινόταν περισσότερο σε αυτά τα πρότυπα! Πώς λοιπόν μπορεί ακόμη να γοητεύει; Πώς μπορεί ακόμη να γεννά όνειρα; Πώς εξηγείται ότι ανήκει στα μέσα του εικοστού αιώνα, όταν η εικόνα της επιβάλλεται ως διαχρονική;

Πολλοί καλλιτέχνες σε ολόκληρο τον κόσμο εμπνεύστηκαν από εκείνη ακόμη και πέρα... από τον θάνατό της. Και αύριο, παντού, θα ξεπηδήσουν ξανά στη φαντασία των δημιουργών νέες ιδέες που θα την αναδείξουν. Αυτό το φαινόμενο είναι το φαινόμενο ποπ κορν!

Ο Paul Claudel έλεγε: «Ακόμη και η νοημοσύνη λειτουργεί πλήρως μόνο υπό την επίδραση της επιθυμίας.» Θα μπορούσε η Marilyn να εξακολουθεί να γεννά επιθυμία, παρά τη «συνειδητοποίηση» του χαμού της; Ήταν από μόνη της μια δύναμη έμπνευσης.

Οι σκανδαλώδεις απόηχοι της ιδιωτικής της ζωής, οι απαλές δονήσεις της φωνής της, ο αέρας που μετακινούσαν εκείνες οι υποβλητικές κινήσεις των γοφών της — όλα αυτά και ακόμη περισσότερα — είναι σαν τα πρώτα φτερουγίσματα που θέτουν σε κίνηση τη δυναμική του φαινομένου της πεταλούδας.

Πολλά χρόνια μετά τον χαμό της, η εικόνα της εξακολουθεί να εμπνέει, και αυτή η ιδιαιτερότητα γίνεται, κατά κάποιον τρόπο, μια τεχνητή προέκταση της ανάσας της και της επιθυμίας της να αγαπηθεί. Αυτή η σαγηνευτική ιδιότητα, που μας φέρνει πιο κοντά στην ψυχή της, και η «υποσυνείδητη» αλχημεία της μας υποχρεώνουν να την κατατάξουμε στην κατηγορία των αθάνατων μουσών.

Οι καλλιτέχνες της εποχής της Marilyn ή οι σύγχρονοί μας, διάσημοι ή άγνωστοι, ένιωσαν τη μαγεία εκείνου του απροσδιόριστου μαριλυνικού στοιχείου και μετέφεραν τις εντυπώσεις τους στα έργα τους. Το τραγούδι «Candle in the Wind», δημιουργημένο από τον Elton John, αποτελεί ένα ωραίο παράδειγμα. Επιπλέον, πρόκειται για ένα έργο που θα χαρακτήριζα «spirituphile» (βλ. «Στοχασμοί» σε αυτόν τον ιστότοπο). Η δεύτερη εκδοχή του, αφιερωμένη στη Lady Diana, δεν αλλάζει τίποτε.

Κανείς δεν μπορεί να αμφιβάλλει ότι, με όλα τα αντικείμενα και τις δημοσιεύσεις για τη Marilyn Monroe, και κυρίως με την ίδια την πολιτιστική της κληρονομιά, θα μπορούσε ήδη να της αφιερωθεί ολόκληρο μουσείο. Αναπόφευκτα, θα έπρεπε να προστεθεί ένα τμήμα που να παρουσιάζει ορισμένα από αυτά τα έργα που γεννήθηκαν χάρη στην επιρροή της ως μούσας. Τέλος, ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας: αυτή η εξαιρετική παρουσία οφείλεται στο «star system». Ας μην κρυβόμαστε όμως ούτε από το γεγονός ότι η Marilyn Monroe διέθετε μια ανθρώπινη ποιότητα, ένα χάρισμα που καμία οργάνωση δεν θα μπορέσει ποτέ να αναπαράγει. Ούτε καν με κλωνοποίηση! Κάτω από το δέρμα της καλλιτέχνιδας κρυβόταν μια μούσα.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΩΝ ΜΟΥΣΩΝ.

Τι θα ήταν ο κόσμος χωρίς τις μούσες; Τι θα απέμενε από την ομορφιά και το μεγαλείο όλων των πολιτισμών του κόσμου χωρίς αυτές; Δεν αξίζουν οι μούσες επίσημη αναγνώριση; Πιθανότατα θα βρεθούν κάποιοι που θα αμφισβητήσουν την ίδια την ύπαρξη της έννοιας της έμπνευσης και, κατά συνέπεια, των μουσών. Σε αυτούς λέω: «Κρατήστε για τον εαυτό σας τον αποστειρωμένο από κάθε ονειροπόληση κόσμο σας και, αν είστε βαθιά δυστυχισμένοι, τώρα γνωρίζετε την αιτία! Σας λείπει η ποίηση!»

Αν, έστω και όπως οι σταγόνες του νερού που φθείρουν μια πέτρα, οι σημερινοί πολιτισμοί αναγνώριζαν απλώς τη σημασία της εμπνεύστριας στη ζωή κάθε δημιουργού — με τις κυβερνήσεις να παρεμβαίνουν επίσημα μέσω των υπουργείων Πολιτισμού τους —, θα ήταν ένα ακόμη βήμα για την Ανθρωπότητα. Γιατί, από εδώ και πέρα, κάθε βήμα στην κοινωνική εξέλιξη του «Ανθρώπου» πρέπει να περνά μέσα από τα βήματα που κάνει η Γυναίκα.

Δεν υπάρχουν όμως μόνο οι μεγάλες μούσες· υπάρχουν και οι πολυάριθμες καθημερινές γυναίκες που απλώς ενθαρρύνουν συνηθισμένους άνδρες να αναπτύξουν τα ταλέντα τους. Όπως υπάρχουν και συνηθισμένοι άνδρες που ενθαρρύνουν συνηθισμένες γυναίκες να αναπτύξουν τα δικά τους. Όλα αυτά με τον ταπεινό σκοπό να βελτιώσουν το περιβάλλον και τη μοίρα τους. Με τον δικό τους τρόπο, μέσα στις αντίστοιχες τέχνες τους, οι καλλιτέχνες μιλούν για αυτές τις μούσες, ζουν από την παρουσία τους και τρέφουν με αυτήν την ψυχή τους· χάρη σε εκείνες, βελτιώνοντας απλώς τη δική τους ζωή, εμπλουτίζουν και την ύπαρξη των άλλων ανθρώπων.

Μούσες: Louise L. και M. M.

1 — Οι ελληνικές Μούσες: η Κλειώ για την επική ποίηση και την ιστορία, η Ευτέρπη για τη μουσική, η Θάλεια για την κωμωδία, η Μελπομένη για την τραγωδία, η Τερψιχόρη που εποπτεύει τον χορό, η Ερατώ για την ελεγεία (θλιμμένο τραγούδι), η Πολύμνια για τη λυρική ποίηση, η Ουρανία που δεσπόζει στην αστρονομία και, τέλος, η Καλλιόπη που εμπνέει την ευγλωττία.

2 — Υπόθεση σχετικά με την αλληλεπίδραση των πραγμάτων, σύμφωνα με την οποία η μετατόπιση του αέρα που προκαλεί μια πεταλούδα χτυπώντας τα φτερά της στην Κίνα «θα μπορούσε», μέσω μιας εκθετικά ενισχυόμενης επίδρασης, να καταλήξει σε μια σφοδρή καταιγίδα αλλού στον πλανήτη.