GIỚI THIỆU

Một người phụ nữ, nhưng trên hết là một nguồn cảm hứng còn mãi trong tâm trí người nghệ sĩ; đôi khi là một người mẫu dẫn người ấy tới một sản phẩm giàu sức sáng tạo mới mẻ và riêng biệt; thường cũng là một người bạn mà “triều đại” của nàng trở thành một lý do tồn tại đối với nghệ sĩ: đó là những nét cốt yếu của hình tượng nàng thơ duy nhất. Nói chung và đơn giản hơn, nàng thơ là nguồn kích thích mạnh mẽ khiến bất kỳ ai có một năng lực sáng tạo nào đó muốn biểu đạt cảm xúc mà người ấy khơi lên trong mình. Sự căng thẳng dễ chịu ấy, khuynh hướng muốn sáng tạo ấy, có thể kéo dài trong một khoảng thời gian ngắn, trung bình, hoặc thậm chí cả đời. Bất kể giới tính.

KHÁI NIỆM NGHỆ SĨ!... MỘT GIÁ TRỊ TỰ NHIÊN

Không cần dài dòng về điều đã khiến “Tự nhiên” dự liệu trong những sắp đặt của mình... sự tồn tại của những con người có khả năng trừu tượng hóa rõ rệt và khát vọng sâu xa hiện thực hóa những điều khả năng ấy tạo ra. Nghệ sĩ tồn tại. Chúng ta biết có những người sinh ra với năng khiếu; Mozart thuở nhỏ là ví dụ rõ ràng nhất.

Chúng ta cũng biết rằng “Tự nhiên” đã hoạch định... vì sự sống còn của chính nó... sự cân bằng. Trong một thiên nhiên mất cân bằng, nhân loại sẽ không tồn tại.

NÀNG THƠ... SỰ BỔ SUNG KHÔNG THỂ THIẾU.

Vì vậy, phần bổ sung tự nhiên của nghệ sĩ chính là nàng thơ: một con người cho phép nghệ sĩ giải phóng sức mạnh sáng tạo đang ngự trong mình. (Sự dẫn dòng năng lượng hay nguồn cảm hứng gián tiếp.) Trong nhiều trường hợp, cũng chính về phía nàng mà người ấy hướng sức mạnh đó tới (nguồn cảm hứng trực tiếp).

Vệ Nữ Willendorf! Dù nghe có vẻ kỳ lạ, hàng nghìn năm trước, rất có thể Vệ Nữ Willendorf là kết quả của một tình cảm đặc biệt giữa một người đàn ông thời Đồ đá cũ và một người phụ nữ cùng thời. Dù ngay từ đầu mọi người đều đồng ý cho rằng hiện vật đá vôi này là một trong những hình tượng sớm nhất của con người về khả năng sinh sản, ta vẫn có thể xem hai ý tưởng gợi mở ấy là tương hợp.

Người Hy Lạp cổ đại đã dành một phần bầu trời thần thoại phong phú của mình cho những người phụ nữ tưởng tượng — điều hiển nhiên —, những nữ thần kỳ diệu chủ trì các ngành nghệ thuật tự do thời ấy. Đó là các Muse. Với mỗi nghệ thuật cao quý của thời đại ấy, một nữ thần được gắn với nó. Tầm quan trọng của toàn bộ tư tưởng Hy Lạp cổ đại, “viên đá góc” của văn hóa hiện nay, giải thích vì sao hình ảnh được các nàng Muse bảo trợ vẫn còn sống động đến ngày nay.

Ta cũng phải lưu ý rằng một nền văn minh lớn khác, dù không tuyên bố thành lời, vẫn mặc nhiên thừa nhận qua văn hóa của mình tầm quan trọng của nguyên lý “nàng thơ”. Vai trò này, thuở ban đầu trong thời gian ngắn do nam giới đảm nhiệm, rồi được những người phụ nữ giàu đức vị tha và sự tận tụy trung thành với chủ nhân gánh vác, được minh họa rất rõ qua các geisha; chỉ riêng sự tồn tại lịch sử của họ cũng nhấn mạnh vai trò thiết yếu của những con người ấy trong nghệ thuật khiến người khác mơ. Thật vậy, ta có thể hình dung văn hóa Nhật Bản mà không có những nhân vật kỳ lạ ấy không?... Hay vẽ lại từ ký ức những tranh khắc Nhật Bản mà không có họ?

Theo cùng hướng ấy, chẳng phải các kỹ nữ thời Phục Hưng cũng từng tạo ra những hiệu ứng hạnh phúc tương tự nơi các họa sĩ gắn bó... với triều đình và phục vụ những vị vua thất thường nhưng yêu cái đẹp sao? Hãy tưởng tượng tình huống này: một họa sĩ cung đình làm việc nhiều tuần để vẽ một nữ hoàng trẻ. Nàng mặc những trang phục lộng lẫy nhất và ngồi làm mẫu cho ông. Ánh mắt họ gặp nhau, nàng mỉm cười. Chẳng lẽ ông lại không đưa khoảnh khắc sống ấy vào làm giàu cho tác phẩm?

Dù sẽ luôn còn nghi ngờ về danh tính người mẫu, và dù thiên tài này cũng từng thiết kế máy móc chiến tranh, Leonardo da Vinci chắc chắn đã cảm thấy những rung động đặc biệt trước Mona Lisa. Bất kể vô số giả thuyết bao quanh tác phẩm và nguồn gốc người mẫu, không thể nghi ngờ rằng La Joconde là một nàng thơ đích thực.

Lịch sử có rất nhiều người phụ nữ như thế. Nhưng sau đây chỉ là vài người gần thời chúng ta hơn, được trình bày theo thứ tự thời gian.

— George Sand, nữ văn sĩ của thế kỷ trước; bà đã truyền cảm hứng cho Frédéric Chopin trong nhiều tác phẩm suốt bảy năm mối quan hệ của họ. Xin nhắc nhẹ: Sand là một nhà nữ quyền. “Bằng chứng không thể chối cãi rằng nàng thơ không nhất thiết là một yếu tố tưởng tượng ủy mị hay một nguyên lý thụ động!”

— Gala đối với Dalí. Với vị họa sĩ nổi tiếng và gần như thần thánh ấy, mọi điều đều gắn với Gala. Sau khi bà qua đời năm 1982, sức khỏe của nghệ sĩ sa sút. Để thấy chiều kích nàng thơ mà người phụ nữ này mang lại, hãy nhớ rằng trước khi gặp Dalí... Gala từng là vợ của nhà thơ Paul Éluard.

— Simone de Beauvoir và Jean-Paul Sartre. Cặp đôi trí thức! Ai là nàng thơ?... Nguồn cảm hứng của người này hẳn đã đi qua sự đào sâu phân tích những trải nghiệm của người kia.

— Marilyn Monroe (xem thêm phần sau của văn bản) đối với Arthur Miller. Người ta thừa nhận rằng nhà văn này đã lấy cảm hứng từ người vợ nổi tiếng của mình cho kịch bản phim “The Misfits”. Dù ông thích tự nhốt mình trong phòng để tưởng tượng..., tâm hồn ông khó lòng không thấm đẫm dư âm của những cuộc ái ân phi thường với người phụ nữ đầy kích thích ấy. “Nhưng ông ấy làm sao mà gõ máy chữ được nhỉ?”

— Jane Fonda đối với Roger Vadim. Có lẽ ta còn có thể kể những nàng thơ khác trong đời vị đạo diễn lớn này, như Brigitte Bardot, người vẫn luôn gây kinh ngạc. Nhưng hãy nói rằng trên gương mặt bà Fonda hiện lên rất rõ một vẻ quý phái táo bạo, một nét chắc chắn đã truyền cảm hứng cho đạo diễn.

— Yoko Ono và John Lennon. Người phụ nữ này, một họa sĩ có tài năng không thể phủ nhận, đã cho John Lennon phi thường cơ hội trải nghiệm sâu sắc sự hiện diện của một nàng thơ trong cuộc đời mình. Không bình luận về các tác phẩm Lennon “trước Yoko” hay của “thời kỳ Yoko”, ta chỉ cần nhận thấy rằng thơ ca của ông dường như có một màu sắc và ngôn ngữ khác sau khi nàng xuất hiện. Ca khúc tuyệt vời “WOMAN” sẽ không bao giờ giống như thế, hoặc thậm chí có thể đã không tồn tại, nếu Yoko không ở bên ông.

Cuối cùng, chẳng phải người ta vẫn nói rằng phía sau mỗi người đàn ông vĩ đại đều có một... người phụ nữ sao? Vậy tại sao không sửa câu châm ngôn ấy thành thế này?... “Thường thì phía sau mỗi người đàn ông vĩ đại có một người phụ nữ... còn phi thường hơn ông ta.”

KHÁM PHÁ MỘT NÀNG THƠ.

Hãy mạnh dạn suy rộng rằng trong “Sự ra đời của Venus”, tác phẩm của Botticelli thể hiện nữ thần Ý, họa sĩ đã dùng ẩn dụ để biểu đạt sự trưởng thành, cảm hứng, duyên dáng và vẻ đẹp; đó đều là những phẩm chất cần cho “thiên chức đặc biệt” của nàng thơ. Vì thế, họa sĩ so sánh Venus — người trong tưởng tượng nam giới cũng khơi lên ý niệm nàng thơ — với một viên ngọc hiếm.

Biểu tượng ấy ngụ ý rằng một con người có phẩm chất như thế không xuất hiện chỉ sau một đêm. Tài năng ấy nàng không tìm thấy trong một hộp ngũ cốc. Việc tự khám phá mình là kết quả của một quá trình tiến hóa phức tạp. Sự “tự ý thức sâu sắc” ấy thật ra là một biến cố rất hiếm, và phản xạ vận dụng tài năng đó không tự động khởi động.

Tương tự, thường thì hai con người trọn vẹn ấy, với những đời sống song song, chỉ có thể giải phóng mình và tỏa sáng nhờ sự cộng sinh. Một số phụ nữ đơn giản chỉ thấy vui vì nhận được một bài thơ, truyền cảm hứng cho một bài hát hoặc làm mẫu cho một bức tranh, mà không nhận ra họ đang sinh ra những nguồn năng lượng bổ sung cho khả năng sáng tạo của nghệ sĩ. Sự im lặng của họ vì thế trao toàn bộ công trạng cho người nghệ sĩ. Họ không được hưởng những giá trị từ sự ghi nhận chính thức rằng mình là nguồn cảm hứng, là ánh sáng, là chất xúc tác của tài năng. Phải chăng các nàng thơ về bản chất là những con người kín đáo?

SỰ TỰ NHẬN THỨC CỦA NÀNG THƠ.

Một nàng thơ hiểu được tầm quan trọng của sự hiện diện của mình bên một nghệ sĩ cụ thể... hoặc thậm chí hiểu được động lực của mình trong một phong trào nghệ thuật vì lợi ích của văn hóa, là người có ý thức lịch sử rất lớn. Sự hiện diện vượt lên bình thường và ảnh hưởng tổng thể của nàng sẽ được nhận ra trong quá trình tiến hóa sáng tạo và trong toàn bộ tác phẩm... đôi khi thậm chí biểu hiện qua những nét thiên tài.

NHỮNG DẤU HIỆU VÔ HÌNH VÀ GRAFFITI DƯỚI NGƯỠNG Ý THỨC.

Ai biết được... khi trong chúng ta, những người quan sát, xuất hiện một khoảnh khắc mơ màng, như ngây ngất khi nghe hay nhìn một tác phẩm, liệu thực ra ta vừa giải mã một khoảnh khắc thi vị mà tác giả từng sống qua hay không... Như một cuộc đọc ở tầng tiềm thức...

Ai biết được... giống như một thông điệp dưới ngưỡng ý thức, một số khoảnh khắc tinh tế và đặc biệt trong quá trình thực hiện tác phẩm, như những nhân chứng cho sự đồng điệu giữa nghệ sĩ và nàng thơ, chẳng phải đã được ghi vào đó hay sao?

Ai biết được... trong những khoảnh khắc ấy, chẳng phải ta vừa vượt qua một vùng nằm ngoài phê bình phân tích và những khuôn mẫu đã thiết lập... Như ý thức về một ngôn ngữ và một vốn từ vô hình, duy nhất cho từng tác phẩm. Một điểm quy tụ dày đặc của những dấu hiệu quyết định chất lượng. “Kiệt tác hay bức tranh xoàng xĩnh?” Và tại sao không?...

Ai biết được... chúng ta, những con người chỉ hơn loài vật một chút, chẳng phải có sức mạnh in dấu cuộc đời bằng sự hiện diện của mình theo một cách riêng có của bản tính con người; một cách mà sự mất cân bằng hóa học của môi trường Trái Đất ngày nay có thể khiến chúng ta khó cảm nhận hơn?

Ai biết được liệu những dấu vết ấy, như lời nhắc về sự đi qua của chúng ta, chẳng phải là một phần nối dài tâm lý của phản ứng con người trước nhu cầu sinh sản?

Ai biết được liệu khát vọng bản năng ấy có được khắc sâu trong gene của chúng ta?

Và cuối cùng, ai có thể chứng minh rằng các nàng thơ không sở hữu thứ hóa học gây xao động ấy, thứ khiến nghệ sĩ, bằng cách buộc mình vượt khỏi khuôn khổ động vật, đánh dấu thời gian và phát tín hiệu về những giấc mơ của mình?

CUỘC GẶP GỠ.

Trong những điều kiện ấy, nghệ sĩ nào lại không hy vọng có một cuộc gặp như thế? Nghệ sĩ nào lại không chịu một chấn động cảm xúc khi bất ngờ khám phá ra một nàng thơ? Cảm xúc ấy, bị những dấu hiệu tố giác hoặc được tiềm thức hé lộ tinh tế như một sự phóng chiếu của tâm hồn, có thể khiến nghệ sĩ lập tức nhận ra con người mà định mệnh đưa tới trước mặt, nếu lúc ấy đầu óc anh ta không bị vướng bận.

Không gán cho nghệ sĩ một trạng thái hay độ nhạy cảm khác với đồng loại, ta hãy xem rằng người ấy liên tục tìm cách ghi vào thời gian mọi mối quan hệ đặc biệt làm mình xúc động. Người ấy chú ý.

Nhưng nghịch lý thay, đó lại là một cá nhân không ngừng tìm kiếm ánh sáng trong khi chính mình duy trì một trạng thái giống giai đoạn đầu của thôi miên. Người ấy có thể “thất thường”, đãng trí.

Trạng thái bán ý thức này sẽ cho phép người ấy nhận ra một con người vốn bổ sung tự nhiên cho mình. Người ấy có thể nhận thấy ở con người đó ánh sáng của một độ nhạy cảm lớn. Nhận thức ấy phát triển qua việc khám phá những “cảnh sắc phong phú” trong đôi mắt nàng. Người ấy có thể hình dung hiện tượng mang dáng dấp mộng mơ này sẽ tiếp tục vượt qua lần tiếp xúc đầu tiên. Bởi người ấy biết nàng thơ có thể trở thành một mối nối, một con đường, một phương thức tiếp cận sự sáng tạo thuần khiết.

Khi mối quan hệ ấy được đẩy đến cực điểm, nó có thể khiến người sáng tạo xem “nửa kia” này là không thể thiếu, thậm chí thiết yếu cho sự sống. (Dalí và Gala.)

Việc một nàng thơ tự nhận mình là nàng thơ là điều khó xảy ra; “quá trình hóa học” trước tiên khởi động trong sự kinh ngạc của người nghệ sĩ. Chiều ngược lại (một nàng thơ chắc chắn rằng mình truyền cảm hứng) sẽ cho thấy sự tự phụ rất lớn.

Trực giác, như một luồng cảm hứng, sẽ báo cho người nghệ sĩ biết rằng mình đang đứng trước một nàng thơ. Vì những phản ứng dự kiến khá giống tiếng sét ái tình, người ấy có thể trở nên vụng về trong cách tiếp cận nếu thiếu tự tin, hoặc gây khó chịu nếu quá tự phụ. Phân biệt hiện tượng tình yêu với sự nhận ra một nàng thơ có thể rất phức tạp, bởi trong cả hai trường hợp đều có sự hào phóng về thời gian và tầm quan trọng của khoảnh khắc hiện tại.

SỰ TRAO ĐỔI.

Quả thật, chỉ những người trong cuộc mới có thể phân biệt hai điều kỳ diệu ấy nhờ cường độ hoặc thời gian kéo dài. Trong trường hợp sau, nếu tình yêu bao bọc mối quan hệ giữa hai người, ảnh hưởng tự nhiên của nàng thơ sẽ càng mạnh hơn. Tình yêu chân thành và sâu sắc giữa hai con người ấy sẽ phản chiếu lên chất lượng và quy mô của sản phẩm sáng tạo.

Tóm lại! Tạm thời gạt tình yêu sang một bên, một mối quan hệ sâu hơn vẫn có thể hình thành nếu nàng thơ có sự khôn ngoan và trưởng thành, hoặc tương đương là sự táo bạo cần thiết để bất ngờ ý thức về món quà ấy. Phẩm chất này, có thể nói, mang hình thức của một quyền lực và một ảnh hưởng. Nhưng chính nàng thơ có thể nghi ngờ khả năng truyền cảm hứng của mình hoặc xem nó là phù phiếm. Trong hoàn cảnh ấy, nghệ sĩ phải nghĩ rằng người này có lẽ từng là nạn nhân của một “kẻ bịt miệng nàng thơ” (xem phần sau).

Ai biết được liệu... đối với nghệ sĩ, thứ hóa học khó nhận biết của nàng thơ chẳng đơn giản hiện ra qua chính diện mạo của nàng?

Việc nhắc tới quá trình hóa học, việc khẳng định có một thứ hóa học đặc biệt như thế, rõ ràng không thể được chứng minh cũng không thể bị bác bỏ. Những khung của thực tại ở đây đã bị vượt qua, và ta chạm tới chính thế giới của nghệ sĩ: vũ trụ năng động của người nghệ sĩ được một nàng thơ truyền cảm hứng. Đó là hành tinh của những hư cấu được ý thức sắp xếp theo tầng bậc, là những tầng cao của trí tưởng tượng và những ảo tưởng được nuôi dưỡng.

Phần lớn nghệ sĩ biết giới hạn tài năng của mình. Nếu rơi vào cạn kiệt sáng tạo, nguyên nhân không nhất thiết nằm ở nàng thơ! Chất lượng sức hút mà một nàng thơ sở hữu có thể thay đổi tùy theo “cấu trúc hóa học”, độ tiếp nhận và ý hướng của nàng. Tóm lại, nếu có phần tiếp nối, nghĩa là có sự công nhận lẫn nhau, thì tình yêu hoặc một tình bạn lớn có thể nảy sinh.

LỘT XÁC KHÔNG NÀNG THƠ.

Trong tình huống bi kịch khi nàng thơ không nhận ra mình là nàng thơ, dù đối với người nghệ sĩ ấy hay với một người sáng tạo khác, nghệ sĩ phải chấp nhận buông bỏ. Tuy vậy, vì nghệ thuật, người ấy phải giữ hy vọng rằng ngay cả khi mình không còn hiện diện trong đời nàng, rồi nàng cũng sẽ hiểu quy mô của điều kỳ diệu cấu thành chính mình. Nghệ sĩ có thể dùng sáng tạo như một lối thoát cho bất hạnh. Nhưng phải cẩn thận đừng tự giam mình vào việc nuôi dưỡng không ngừng nỗi rối loạn ấy! Ngay cả khi người ấy biết một tình bạn bị từ chối thường là dấu hiệu của một sự dồn nén, ít nhất ở mức tối thiểu.

Bằng những nỗ lực cuối cùng, bằng phóng chiếu, chuyển di, bằng cách dùng các “giả dược” của cảm hứng — khác nhau ở mỗi người, trong đó rượu và ma túy là hai sự thật đáng buồn —, nghệ sĩ vẫn có thể sáng tạo. Nhưng người ấy sẽ không bao giờ đạt được niềm say mê tự nhiên và được bản năng tìm kiếm ấy, ý hướng gần như tôn giáo ấy, tận hiến cho tình yêu bản năng đối với nhân loại, cho thiên chức nghệ thuật và, nếu may mắn, nhất là cho tình yêu dành cho nàng thơ.

Sáng tạo mà không được một nàng thơ cụ thể truyền cảm hứng là một thực tế đơn giản. Những yếu tố khác có thể nâng tâm hồn nghệ sĩ lên và làm tác phẩm lớn dần; một lý tưởng hay thiên nhiên có thể là nguồn. Đó là sự thật. Từ đó có thể sinh ra những sản phẩm có giá trị. Nhưng trong những điều kiện ấy, để tác phẩm khẳng định mình trong thời gian như một điều phi thường, phải chăng ta nên tin rằng trí tưởng tượng của nghệ sĩ tự nhân cách hóa trong giấc mơ của người ấy dưới một biểu tượng nữ tính? Một lối giải tỏa bằng mộng tưởng, một sự chuyển vị niềm say mê dưới hình thức một nàng thơ nội tâm? Một nữ đại sứ, một người trung gian giữa ý thức và tiềm thức?

NHỮNG KẺ BỊT MIỆNG NÀNG THƠ.

Một trong những vấn đề nghiêm trọng của nhân loại, một chướng ngại đối với tiến hóa, là suốt nhiều thế kỷ chúng ta, những người đàn ông, chủ yếu là những “kẻ bịt miệng nàng thơ”. Sự thật cay đắng! Những “kẻ bịt miệng nàng thơ” đầu tiên thường là các nghệ sĩ, dưới quyền chi phối của nghệ thuật mình, để thỏa mãn — đôi khi hoàn toàn ngây thơ — những nhu cầu tình dục bình thường, đã dùng mánh khóe để lôi kéo. “Em truyền cảm hứng cho tôi!” “Tôi muốn vẽ em!” Ai cũng biết câu sáo ấy. Tuy vậy, rất dễ tránh cái bẫy: hãy dành thời gian nghiên cứu tình huống. “... thận trọng trong tình yêu...” Sau hành vi ấy..., những nàng thơ đang thành hình bắt đầu nghi ngờ chính mình. (“Tôi cứ tưởng mình truyền cảm hứng?”) Quá trình giải phóng món quà của họ bị gián đoạn.

Hạng thứ hai là những kẻ quyến rũ chẳng có tài năng nào nhưng tự nhận là nghệ sĩ. “Em truyền cảm hứng cho tôi!” “Tôi muốn vẽ em!” “Tôi có thể viết cả một cuốn tiểu thuyết!” Những kẻ ấy chỉ nguệch ngoạc vài nét trong lúc nói điện thoại hoặc viết đúng một bài thơ bốn “dòng”. “Nhưng còn có tình yêu nữa...” Sau chuyện đó, những con người lẽ ra có thể trở thành nàng thơ bắt đầu phòng thủ (“Tôi sẽ không để mình mắc bẫy nữa!”) và cuối cùng khép kín vào chính mình.

Hạng thứ ba và tệ nhất: những kẻ đánh phụ nữ. Những người này phá hủy nhiều hơn cả các nàng thơ! Đó là sự hủy diệt sự sống! Tình yêu bị giết bằng những cú đấm! Đó là “vụ giết chết linh hồn”. Đó là “sự xói mòn quỷ dữ đối với tiến hóa của con người và độ nhạy cảm của họ”. Một lực cản đối với sự tiến hóa của nhân loại.

MARILYN MONROE: MỘT NÀNG THƠ POPCORN BẤT TỬ.

Như đã nói ở trên, việc nhận ra nàng thơ thường nằm trong chính quá trình sáng tạo. Do đó, nó còn bao gồm giấc mơ hay trạng thái mơ màng mà “hình ảnh” của người truyền cảm hứng kích hoạt trong tiềm thức nghệ sĩ. Hình ảnh mà nàng chiếu lên người nghệ sĩ là yếu tố nền tảng đối với giá trị định tính và định lượng của sản phẩm.

Trong những điều kiện ấy, giải thích hiện tượng Marilyn Monroe thế nào? Nàng đâu phải một người mẫu phù hợp với những chuẩn mực và quy ước thời trang hiện nay. Và nữ thần ấy cũng chẳng phù hợp hơn cách đây mười, mười lăm hay hai mươi năm! Vậy bằng cách nào nàng vẫn còn quyến rũ? Bằng cách nào nàng vẫn còn khiến người ta mơ? Làm sao giải thích việc nàng thuộc về giữa thế kỷ XX trong khi hình ảnh của nàng lại khẳng định sức sống vượt thời gian?

Rất nhiều nghệ sĩ khắp thế giới vẫn được nàng truyền cảm hứng ngay cả... sau khi nàng qua đời. Ngày mai, khắp nơi trong trí tưởng tượng của những người sáng tạo vẫn sẽ bùng nổ những ý tưởng mới làm nổi bật nàng. Hiện tượng ấy chính là hiệu ứng popcorn!

Paul Claudel từng nói: “Ngay cả trí tuệ cũng chỉ vận hành trọn vẹn dưới ảnh hưởng của ham muốn.” Liệu Marilyn vẫn còn khơi dậy ham muốn, bất chấp “ý thức” rằng nàng đã biến mất? Bản thân nàng là một sức mạnh truyền cảm hứng.

Những tiếng vọng gây sốc về đời tư của nàng, rung động dịu dàng của giọng nói, luồng không khí bị xô lệch bởi những chuyển động gợi cảm của hông nàng — tất cả điều ấy và còn nhiều hơn thế giống như những nhịp cánh đầu tiên khởi động động lực của hiệu ứng cánh bướm.

Nhiều năm sau khi nàng biến mất, hình ảnh của nàng vẫn truyền cảm hứng, và đặc tính ấy rốt cuộc trở thành như một phần nối dài nhân tạo của hơi thở và khát vọng được yêu của nàng. Nét quyến rũ đưa ta lại gần linh hồn nàng, cùng thứ giả kim “tiềm thức” ấy, buộc chúng ta phải xếp nàng vào hạng các nàng thơ bất tử.

Các nghệ sĩ cùng thời Marilyn hoặc nghệ sĩ ngày nay, nổi tiếng hay vô danh, đều từng cảm thấy bị mê hoặc bởi cái “không biết gọi là gì” rất Marilyn ấy và chuyển những ấn tượng của mình vào tác phẩm. Ca khúc “Candle in the Wind” của Elton John là một ví dụ đẹp. Hơn nữa, đây là một tác phẩm mà tôi sẽ gọi là “spirituphile” (xem mục Philo trên trang này). Phiên bản thứ hai, dành cho Lady Diana, không làm thay đổi điều đó.

Không ai có thể nghi ngờ rằng với tất cả đồ vật và ấn phẩm về Marilyn Monroe, và nhất là với chính di sản văn hóa của nàng, ngay từ bây giờ ta đã có thể dành cho nàng một bảo tàng. Tất yếu, phải có thêm một khu trưng bày một số tác phẩm sinh ra nhờ ảnh hưởng “nàng thơ” của nàng. Cuối cùng, ta cũng đừng che giấu rằng sự hiện diện phi thường ấy được gắn với “star system”. Nhưng cũng đừng che giấu rằng Marilyn Monroe sở hữu một phẩm chất con người, một món quà mà không tổ chức nào có thể tái tạo. Ngay cả bằng nhân bản vô tính! Dưới lớp da của một nghệ sĩ, nàng còn là một nàng thơ.

VÌ SỰ CÔNG NHẬN CÁC NÀNG THƠ.

Thế giới sẽ ra sao nếu không có các nàng thơ? Vẻ đẹp và sự huy hoàng của mọi nền văn minh trên thế giới sẽ ra sao nếu không có họ? Chẳng phải các nàng thơ xứng đáng được công nhận chính thức sao? Có lẽ sẽ có người nghi ngờ tính xác thực của chính ý niệm cảm hứng, và do đó nghi ngờ cả các nàng thơ. Với những người ấy, tôi nói: “Hãy giữ lấy cho mình thế giới đã được khử sạch mọi mộng tưởng, và nếu các bạn vô cùng bất hạnh, giờ các bạn đã biết nguyên nhân! Các bạn thiếu thi ca!”

Nếu, dù chỉ như những giọt nước bào mòn một hòn đá, các nền văn minh hiện nay đơn giản thừa nhận tầm quan trọng của người truyền cảm hứng trong đời mọi người sáng tạo — với các chính phủ chính thức can dự thông qua Bộ Văn hóa —, đó sẽ là thêm một bước tiến cho Nhân loại. Bởi từ nay, mọi điều liên quan đến tiến hóa xã hội của “Con Người” phải đi qua những bước chân do Người Phụ Nữ thực hiện.

Nhưng không chỉ có những nàng thơ lớn; còn có vô số phụ nữ bình thường chỉ đơn giản khuyến khích những người đàn ông bình thường phát triển tài năng. Cũng như có những người đàn ông bình thường khuyến khích những người phụ nữ bình thường phát triển tài năng của họ. Tất cả điều đó nhằm mục tiêu khiêm tốn là cải thiện môi trường và số phận của họ. Theo cách riêng, trong từng nghệ thuật của mình, nghệ sĩ nói về những nàng thơ ấy, sống bằng sự hiện diện của họ và nuôi dưỡng tâm hồn nhờ họ; nhờ các nàng thơ, chỉ bằng cách làm đời mình tốt hơn, họ cũng làm phong phú hơn sự tồn tại của những con người khác.

Các nàng thơ: Louise L. và M. M.

1 — Các Muse Hy Lạp: Clio phụ trách sử thi và lịch sử, Euterpe phụ trách âm nhạc, Thalia phụ trách hài kịch, Melpomene phụ trách bi kịch, Terpsichore trông coi vũ đạo, Erato phụ trách bi ca (khúc hát buồn), Polyhymnia phụ trách thơ trữ tình, Urania ngự trên thiên văn học và cuối cùng Calliope khơi dậy tài hùng biện.

2 — Giả thuyết về mối liên hệ qua lại giữa các sự vật, theo đó luồng không khí do một con bướm đập cánh ở Trung Quốc gây ra “có thể”, qua hiệu ứng tăng theo cấp số nhân, kết thúc bằng một cơn bão dữ dội ở nơi khác trên hành tinh.